Tasavvufta Samediyyet kavramının tanımı nedir?

Samediyyet, lügat anlamıyla 'samed olma sıfatı' ve 'ihtiyaç görmezlik' demektir. Kur'ân-ı Kerîm'de yalnızca İhlâs Sûresi'nin ikinci ayetinde geçen "Allâhu's-samed" ifadesi, bu kavramın asıl menşeidir. Tasavvufî anlayışta Samed, her şeyin kendisine yöneldiği, kasdedildiği ve bütün ihtiyaçların tek mercii olan varlıktır.

Sâliklerin manevi yolculuğu olan seyr-i sülûk³ esnasında Samediyyetin idrakine ulaşmak hedeflenir. Bu idrak, kişinin Hak'ka muhtaç olduğunu ve Hak'ın ise hiçbir şeye muhtaç olmadığını bilincinin tahkikiyle gerçekleşir. Oruç gibi beşerî işlerden imtina etmek, sâlikin Samediyyet sıfatlarına girmesine ve kendisinde Hak'ın eserlerinin zuhur etmesine vesile olur⁴. Bu süreçte, kişi kendi varlığında ilâhî hakikatleri idrak ettiğinde, başka bir varlığa ihtiyacının kalmadığını anlar¹.

Samediyyetin birimsel yöndeki açılımı ise, Cenâb-ı Hakk'ın bu hallerini idrak eden kimselerin bunu çevrelerine yaymalarıdır⁵. Bu, Samediyyet tecellisi olarak da ifade edilir; gönül âlemine giden irfanî yolların nefs yol kesicilerinden arındırılması ve mi'rac merdivenlerinin kayma tehlikelerinden temizlenmesi gibi manevi arınmaları içerir⁶. Samediyyet makamı, kâinatı ihata eden dalları, meyveleri ve çiçekleri olan bir makam olarak da tasvir edilir⁷. Bu makamda, Hak'ın "Samediyyetime bir eksiklik getirmez" ifadesiyle, tüm zuhurların ve tecellilerin kaynağı olduğu vurgulanır⁸.