İçeriğe atla

TB. Kelime-i Hûdiyye eserinde Sırat-ı Müstakîm kavramı nasıl ele alınır?

Kitap-KonuOrta düzey0 görüntülenme7 kaynak
Kısa cevap

Terzibaba'nın "Kelime-i Hûdiyye" eserinde Sırat-ı Müstakîm, hem akâidî ve şer'î bir yol olarak hem de tasavvufî ve vücudî bir hakikat olarak ele alınır. Bu kavram, her ismin kendine özgü bir yolu olduğunu ve tüm varlıkların kendi "sırat-ı müstakîm"leri üzerinde bulunduğunu ifade ederken, aynı zamanda Hakikat-i Muhammediyye'nin kapsayıcı ve kemalli yolunu vurgular. Eserde, Hûd Sûresi 56. ayetindeki "Rabbim doğru yol üzerindedir" ifadesi temel alınarak, her ismin kendi sırat-ı müstakîmi olduğu ancak bu yolların birbirine ters düşebileceği belirtilirken¹, Hak'ka giden yolların en yakını ve vahdet yolu olarak Muhammedi sırat-ı müstakîm öne çıkarılır².

Detaylı cevap

Terzibaba'nın "Kelime-i Hûdiyye" eserinde Sırat-ı Müstakîm kavramı, çok katmanlı bir anlayışla sunulur. Öncelikle, bu kavram "doğru yol" anlamına gelir ve Fâtiha Sûresi'nde her namazda tekrar edilen "bizi doğru yola ilet, nimetlendirdiklerinin yoluna" duasıyla ilişkilendirilir. Akâidî açıdan, Sırat-ı Müstakîm, şerîatin ana yolu olup, nebîlerin ve onlara tâbi olanların yoludur. Bu yol, farzları yerine getirme, haramlardan kaçınma ve sünnete bağlılık ile çizilir.

Tasavvufî ve vücudî mertebede ise Sırat-ı Müstakîm, Hak'ın kendi varlığının çizgisi olarak okunur. Hûd Sûresi 56. ayetindeki "Rabbim doğru yol üzerindedir" ifadesi, bu vücudî veçhenin asıl mesnedidir. Terzibaba, bu ayeti açıklarken, her bir ismin kendisine mahsus bir yolu olduğunu ve bu yolun o ismin sırat-ı müstakîmi olduğunu belirtir³. Yani, bütün isimlerin birer sırat-ı müstakîm üzerinde olduğu, Hak'ka doğru gittiği ifade edilir⁴. Ancak, bu isimlerin yollarının birbirine nisbetle sırat-ı müstakîm olmayabileceği, örneğin Dârr isminin yolunun Nâfi' isminin yoluna nisbetle müstakîm olmadığı vurgulanır¹.

Eserde, Muhammedi evliyaların ve Muhammedi meşrep olanların, tüm bu farklı sırat-ı müstakîmleri toplayabilen ve anlayabilen yegâne kimseler olduğu belirtilir⁴. Hakikat-i Muhammediyye'nin doğruluğunda dosdoğru bir istikamet üzere olmak, en kemalli ve bütün mevcudatı kaplamış olan sırat-ı Muhammediyye'nin sırat-ı müstakîmi olarak tanımlanır⁵. Bu anlayış, "fırka-i nâciye" olmayı sağlar⁵.

Ayrıca, Sırat-ı Müstakîm ile Sıratullah arasında bir ayrım yapılır. Sırat-ı Müstakîm, fizîkî anlamda doğru hareket ederek hayatı bu sistem içerisinde geçirmek ve isrâ mertebesi olarak görülürken; Sıratullah ise mârifetullah bilgileriyle mi'raca çıkmaktır⁶. Sırat-ı Müstakîm olmadan Sıratullah'ın mümkün olmadığı, ancak tüm ömrü sadece fıkıh ilmi öğrenmekle geçirmenin, kişinin kendi kozasında kalmasına yol açabileceği ifade edilir⁷. Terzibaba, Allah'a mahsus bir sırat-ı müstakîm olduğunu ve bunun umûmda zahir olduğunu, yani tüm mükevvenat âleminde ve esmâ-i ilâhiyede aşikâr olduğunu belirtir². Bu yol, vahdet yoludur ve Hak'ka çıkan yolların en yakınıdır².

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Kelime-i Hûdiyye · s.16“Bunların her birisi taht-ı terbiyesinde bulundukları ismin muktezâsına tâbi’dirler. Binâenaleyh cümlesi, ism-i hâslarına nisbetle sırât-ı müstakîm üstünde yürür”Oku
  2. 2TB. Kelime-i Hûdiyye · s.9“------------- 1.Paragraf: Şiir: Allah’a mahsûs sırât-ı müstakim vardır ki, umûmda zahirdir; hafi değildir (1). ---------------- Ya’nî Allah’a mahsus olan öyle b”Oku
  3. 3Kelime-i Hûdiyye · s.28“Rabb'im sırat-ı müstakim üzeredir. Çünkü her bir ismin kendisine özgü bir yolu vardır; ve bu özgü yol da onun sırat-ı müstakimidir. Ve bu ayet-i kerimede "dâbbe”Oku
  4. 4TB. Kelime-i Hûdiyye · s.11“Yani bütün isimlerin birer sırat-ı müstakim üzerinde olduğunu Hakka doğru giderken ve her bir ama her bir sırat-ı müstakimin diğerinin sırat-ı müstakimi olmadığ”Oku
  5. 5Sohbet Arası Sohbetler (24) · s.122“Ancak ümmet-i Muhammed olması şartıyla herkese açıktır. Ama ümmet-i Muhammed değilse onlara bu yol kapalıdır. Sırat-ı müstakim üzere, yani bütün varlıklar sırat”Oku
  6. 6Zuhruf Sûresi · s.25“Sırât-ı mustakim ve sıratûllah yollarından geçerek “hadi” üzere hidayete erersiniz. (Murat Derûni) Sırât-ı Mustakîm fizîkî mânâda doğru hareket ederek hayatı bu”Oku
  7. 7İnsân-ı Kâmil (Cilt 6) · s.54“Şeriat sırat-ı müstakime götürür ama Hakk'ın yolu sıratullah yoludur. Tabi ki, sırat-ı müstakim olmadan, sıratullah olmaz ama bütün ömür talebini sadece fıkıh i”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.