TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye kitabına göre Hazarât-ı Hamse ne anlam taşır?

Hazarât-ı Hamse, "beş ilâhî hazret" veya "beş ilâhî tenezzül mertebesi" anlamına gelir ve varlığın Hak'tan başlayıp halka inen beş ana mertebesini ifade eder³·⁵. Bu mertebeler, Cenâb-ı Hakk'ın isimlerinin ve sıfatlarının zuhur yerleri olduğundan, âlemlerin de sonsuz olduğunu gösterir¹. Tasavvuf vücud bahsinin en sistematik yapısı olan Hazarât-ı Hamse'de her mertebe, bir öncesinin taayyünü veya tezahürüdür ve sıralama yukarıdan aşağıya tenezzülât, aşağıdan yukarıya urûc olarak okunur.

Arifler için kendi hakikatlerini daha iyi bilmeleri adına Hazarât-ı Hamse'yi idrak etmek zaruridir¹. Bu beş hazret, sâlikin yedi nefs mertebesini aşarak girdiği ve Hakk'a mi'râc yolculuğunun ana bölümünü oluşturan bir sistemdir³. Hazarât-ı Hamse'yi muhit olan arif, yani bu mertebeleri ihata etmiş olan arif, kendi mahlûkunun bir hazretteki suretini o hazreti müşahede etmesi sebebiyle hıfz eder. Bu durum, arifin kalbinin tüm hazretleri kapsayıcı olmasından kaynaklanır ve onun himmetiyle halkettiği şeyin sureti tüm hazretlerde zahir olur⁶·⁷. Böyle bir arifin kalbi tüm hazretleri camidir ve onun için bir hazretten gafil olmak mümkün değildir; zira bir hazretten gafil olsa dahi mutlaka diğer bir hazretin müşahadesinde olur⁶. Bu bağlamda, müşahede olunan bir hazret, eşyanın tümüne cami olan "kitâb-ı mübîn" gibidir⁷.

Terzibaba ekolünde Hazarât-ı Hamse'nin yaşantısı, Kelime-i Tevhid zikriyle tamamlanan bir seyr ve yolculuk olarak ifade edilir⁴. Kelime-i Tevhid, Allah'ın en açık, en geniş ve en öz olarak kendini izah ve ifşa ettiği "zâtî kelâm"dır⁴. Bu beş hazret mertebesi, aynı zamanda Hakikat-i Muhammediyye'ye bağlıdır ve sayısal değerlerle de bu bağlantı vurgulanır².