Tekvîr Sûresi "Tekvîr Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, Tekvîr Sûresi'nin merkez temasını, insanın kendi varlığında yaşadığı içsel bir kıyamet ve bu kıyametle birlikte ortaya çıkan hakîkatlerin idraki üzerine kurar. Sûrenin ilk âyeti olan "Güneş bürülüp dürüldüğü zaman" (81/1) ifadesi, zâhirde kıyametin başlangıcını işaret ederken, bâtında kişinin şahsî kıyameti geldiğinde, yani ölüm anında ilâhî tecellinin kesilmesini ve tevhid ilimlerinden istifade imkânının sona ermesini anlatır. Güneş, burada ilâhî hakîkatin ifadesi olarak kullanılır ve kişinin ömrü sona erdiğinde bu tecellinin "dürülüp büküldüğü" belirtilir.

"Ve yıldızlar solduğu zaman" (81/2) âyeti, zâhirde âlemin düzeninin bozulmasını ifade ederken, bâtında kişinin nefsânî yıldızlarının, yani Hakk'ın üzerinde değer ifade eden nefsî oluşumların değerini yitirmesini anlatır. Nefs yıldızı söndüğünde, mi'rac yolu açılır ve kişi hakîkat-i Muhammediyye'den nasip almaya başlar. "Ve dağlar yürütüldüğü zaman" (81/3) ifadesi, fizik bedenin, yani "şartlanma dağları"nın değişmeye başlaması ve kişinin nefsî beden yükünden kurtularak ruhanî tarafıyla ünsiyet kurması olarak yorumlanır.

"Ve yüklü develer başıboş bırakıldığı zaman" (81/4) ile "nefs develeri"nin, yani sürekli faaliyet ortaya koyan nefsânî oluşumların kıyamet sürecinde unutulması, eğitimin sona ermesi kastedilir. "Ve vahşi hayvanlar toplandığı zaman" (81/5) âyeti, nefsâniyet ormanlarında yaşayan vahşi nefsânî oluşumların ortaya çıkması ve faaliyet sahalarının ellerinden alınması, kişinin ölüm korkusuyla bütün güçlerini tek bir yere toplaması olarak açıklanır. "Ve denizler kaynaştığı zaman" (81/6) ise, kişinin varlığındaki anasır-ı erbaanın su kısmının kaldırılması, yani ilim ve hayatın ifade edildiği esmâ denizlerinde büyük faaliyetlerin oluşması ve ilâhî emrin yerine gelmesi olarak yorumlanır.

"Ve nefsler eşleştirildiği zaman" (81/7) âyeti, kişinin bireysel nefsi ile ilâhî nefsin birleştiği anı, yani seyr-i sülûk yolunda bireysel varlığın Hakk'ın varlığına dönüşerek nefs-i sâfiyeye ulaşmasını ifade eder. "Ve diri olarak toprağa gömülen kız çocuğuna sorulduğu zaman" (81/8-9) âyetleri, zâhirde cahiliye dönemi uygulamasına işaret ederken, bâtında nefs-i külden gelen ilimlerin ihmal edilerek hükümsüz bırakılması ve bu bilgilerin geliştirilmemesi durumunda manevi bir cahiliyetin yaşanmasını anlatır.

"Ve sayfalar açıldığı zaman" (81/10) ifadesi, kişinin amel defterlerinin açılması ve kendi başına kaldığında yaptığı amellerin muhasebesini yapması olarak yorumlanır. "Ve semâ sıyrılıp kaldırıldığı zaman" (81/11) ise, kişinin gönül semasının açılması ve hakîkatlerin perdesinin kalkması anlamına gelir.

Kitap, bu âyetlerin yorumlanmasında "yakıyn" ilminin önemini vurgular ve "gözü görüyor gibi bakmak" ifadesini bir müşahede ve şahitlik işi olarak nitelendirir. Bu, Kur'ân-ı Kerîm'e ve âyetlerin hakîkatlerine ciddiyet ve anlayışla yaklaşmanın gerekliliğini ortaya koyar. Eserde, akl-ı cüz'ün akl-ı küll'e dönüştürülmesiyle hakîkatlerin idrak edilebileceği ve bu idrakin ancak ehillerine açılan gizli ilimler vasıtasıyla mümkün olduğu belirtilir. Bu bağlamda, Hz. Peygamber'in mi'rac gecesi aldığı ve bazılarının gizli kalması gereken ilim torbaları metaforu, bu bâtınî bilgilerin ancak ehil olanlara açılacağını gösterir.