Terzi Baba 3 — İstişâre Dosyası Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin irfânî yolculuğu, öncelikle nefsi tanıma ve terbiye etme ile başlar. Terzi Baba'nın öğretilerinde, "ölmeden evvel ölmeye çalış" ilkesi, kişinin gafletten uyanarak kendi içindeki hakikati görmesini vurgular. Bu, sâlikin seyr-i sülûk yoluna girmeden önceki "aşağıların aşağısında" olma hâlinden kurtulup, mânen dirilmesi anlamına gelir. Kişi, namazın hakikatini idrâk ederek, kıyamda Elif, rükûda Dal, secdede Mim olup insan vücudunun ÂDEM yazdığını ve tahiyyatta Muhammed yazdığını öğrenir. Bu idrâk, insanın boş yere yaratılmadığı bilincini pekiştirir.

Nefs mertebelerinin aşılması sâlik için temel bir derstir. Yedi nefs mertebesini bitirmeyenin "aşağıların aşağısında" kalacağı ve kar tanesi gibi tertemiz olamayacağı belirtilir. Sâlik, Hz. Âdem ve Hz. Yusuf gibi tövbe etmenin önemini kavrar, ancak onların mertebesine erişmek için daha derin bir tövbe ve arınma sürecinden geçmesi gerektiğini anlar. İçindeki putları kırmak (Hz. İbrahim gibi), kötü düşünceleri ve kini Kızıldeniz'de boğmak (Hz. Musa gibi) ve Hz. İsa gibi mi'racını yapıp Muhammedî olmak, yani Allah'ın gerçek halîfesi olma yolunda ilerlemek bu sürecin önemli adımlarıdır.

Hayata bakış açısının değişimi de irfânî derslerin merkezindedir. Sâlik, körü körüne yaşamaktan vazgeçer, şartlanmışlıklardan kurtulur ve araştırmacı bir zihinle gerçekleri görmeye çalışır. Akl-ı maaştan (geçim aklı) akl-ı küle (küllî akıl) geçerek, Allah'ın ötelerde değil, "mü'min kulumun gönlüne sığarım" dediği gibi her an kendisiyle olduğunu idrâk eder. Bu idrâk, sâlikin şuurlu bir şekilde yaşamasını ve herkeste bir Hak mevcut olduğunu düşünerek "yaratılanı hoş gördüm, yaratandan ötürü" düsturuyla insanlara hoşgörüyle muamele etmesini sağlar. Boş şeylerle vakit geçirmeyip ya hayır konuşmaya ya susmaya çalışmak, nefsinden değil vahiy ile konuşanların sohbetlerini dinlemek ve onlardan ilim öğrenmek de bu sürecin bir parçasıdır.

İnsân-ı Kâmil'e tâbi olmak, sâlikin zât mertebesine ulaşması için elzemdir. Terzi Baba'nın halifeleri aracılığıyla başlayan bu yolculukta, sâlik bir mürşidin rehberliğinde ilerler. Bu rehberlik, sâlikin hayatındaki sıkıntıları aşmasına, nefsini frenlemeyi öğrenmesine ve Hak ile beraber olmayı hissetmesine yardımcı olur. İnsân-ı Kâmil, sâlike "dünyayı arkana alın, siz dünyanın arkasından koşmayınız, dünya sizin arkanızdan koşsun" idrâkini kazandırır. Bu sayede sâlik, kızmamayı, ön plana çıkmamayı, "bu işin sonu ne olacak" sorusunu sormamayı ve Rabb'ine teslim olmayı öğrenir, böylece dünyalar onun olur.

Sonuç olarak, sâlikin irfânî dersleri, kendini tanıma, nefsi terbiye etme, Hak ile daimî beraberlik hâline ulaşma ve bir İnsân-ı Kâmil'in rehberliğinde bu yolda ilerleme üzerine odaklanır. Bu süreç, sâlikin hem bu dünyada hem de öbür âlemde "gözlerindeki katarağı aldıranlar"dan olup hakikati görmesini sağlar.