Vâkı'a 7-10 ayetindeki Velâyet kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Vâkı'a Sûresi'nin 7-10. âyetleri, kıyamet gününde insanların üç zümreye ayrılacağını bildirir: "Ashâb-ı Meymene" (sağ taraf ehli), "Ashâb-ı Meş'eme" (sol taraf ehli) ve "Sâbikûn" (önde gidenler). Tasavvufî açıdan, bu âyetlerdeki "Sâbikûn" zümresi, velâyet makamının en üst derecesine, yani Hak'ka en yakın olanlara işaret eder. Bu yakınlık, "mukarrabûn" (yakınlaştırılmışlar) olarak ifade edilir ve velâyetin özünü teşkil eder. Velâyet, sözlükte "idare etmek, düzenlemek, işini üzerine almak, yardım etmek, sevmek, selâhiyet" gibi anlamlara gelirken, tasavvufta Hak'ın kulunu, kulun da Mevlâ'sını dost edinmesi, Allah ile kul arasındaki karşılıklı dostluk ve sevgi olarak tanımlanır¹.

Bu makama ulaşan kişiye "veli" denir. Veli, yaptığı manevî çalışmalar neticesinde elde ettiği kemâlât ve ilâhî ihsanlar ile bu makama erişir¹. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) "Benim ümmetimin velileri Beni İsrâil peygamberleri gibidir" hadisi, velâyet mertebesinin önemini vurgular¹. Tasavvuf ehli, velilik makamını çeşitli derece ve mertebelere ayırmıştır². Bu mertebeler, sâlikin seyr-i sülûkunda katettiği manevî yolculukta ilerlemesiyle açığa çıkar (Seyr-i Süluk). Necdet Ardıç ekolünden Abdürrezzak Tek'in eserleri de bu velâyet mertebelerinin anlaşılmasına katkı sağlar (Abdürrezzak Tek). Velâyet, Hak ve halk arasındaki ilişkinin en derin yaşandığı makamlardan biridir; Hakk'ın halkta, halkın Hakk'ta görülmesi idrâkinin zirvesidir (Hak ve Halk).