Vâkı'a Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfanî dersler, bu eserde Vâkıa Sûresi'nin tasavvufî yorumu üzerinden açıklanır. Öncelikle, sâlikin Kur'ân'ı okurken sadece zâhirî anlamlarla yetinmeyip, mârifetindeki derecesine göre halka halka genişleyen bâtınî mânâlara ulaşmaya gayret etmesi esastır. Bu, sadece bilgi birikimiyle değil, arınmış bir kalp, temizlenmiş bir nefis ve yüksek ahlâkî olgunlukla mümkündür. Ancak bu bâtınî yorum, zâhiri tamamen yok sayan bâtınî tefsirden ayrılır; zira "zâhire aykırı düşen her bâtın bâtıldır" ilkesi gözetilir.

Sâlik, dil ve kavram kullanımında da irfanî bir hassasiyet geliştirmelidir. Örneğin, "yaratma" kelimesi yerine "halk etme, var etme, tecellî ve zuhura getirme" ifadelerini tercih etmek, tevhidin hakikatini idrak etmenin bir parçasıdır. Çünkü varlığın her şeyi kuşattığı dikkate alındığında mutlak bir yokluktan bahsedilemez; mahlûkatın varlığı, Hakk'ın ezelî ilmîndeki sâbit hakikatlerin zuhur ve vücuda gelmesiyle gerçekleşir. Ayrıca, "yaratan ve yaratılan" şeklinde iki ayrı varlık düşüncesi ikiliğe sebep olacağından, ârifler nezdinde şirktir. Bu, sâlikin dilini ve düşüncesini tevhidî bir bakış açısıyla şekillendirmesi gerektiğini gösterir.

Vâkıa Sûresi'nin işârî yorumunda sâlik için önemli bir ders de, sûrede beyan edilen üç zümrenin (sâbikûn/mukarrebûn, ashâb-ı yemîn, ashâb-ı şimâl) hâllerini her vakit ve her durumda nefsine arz ederek muhasebe yapmasıdır. Kendini bu mîzanla tartmalı, kalbini, fiillerini ve niyetlerini bu fırkaların ahvâliyle yüzleştirmelidir. Bu samimi muhasebe, sâlikin hangi zümreye daha yakın olduğunu anlamasını sağlar. Zira yolun özü, kulun Rabbine kullukta daim oldukça perdelerin açılması ve yakînin tahakkuk etmesidir. Bu nedenle sâlik, Rabbinin adını anmaktan geri durmamalı, daima O'nu tesbih etmelidir.

Tasavvufî anlamda kıyâmetin sarsıcı kasırgası, sâlikin beşerî toprağına vurup insânî enâniyet dağlarından esip geçtiğinde, benlik dağlarını darmadağın eder. Kulun kendisine nisbet ettiği varlık, güç ve nitelikler yokluğa sürüklenir, dağılmış toz hâline gelir. "Yeryüzünün sarsılması", kalbî zikrin rüzgârları galip geldiğinde insanın benliğinin kökten sarsılışını ifade eder. Bu, sâlikin benlikten arınma ve Hak'ka yönelme sürecidir.

Sâlik, zikrin galebesiyle şuur hâlinden müşâhede hâline intikal ettiğinde, vâkıa kuvvet kazanır. Bu, Cenâb-ı Hakk'ın müşâhede vâridini doğrudan kalbe tattırarak kulunu kendine çekmeyi murad ettiği bir hâldir. Bu an, ârif için kıyametin tahakkukudur; zira o, gayb âlemlerini hakka'l-yakîn derecesinde müşahede eder. Böylece dünya arzularından yüz çevirerek bütünüyle hakikate yönelir. Vâkıasından ayıldığında ise, kalbi kuvvet bulmuş, arınmış, nurlanmış ve huzura ermiştir. Bu merhaleden sonra ne nefis ne de şeytan sâliki aldatabilir, çünkü vâkıa, hakikatin apaçık zuhur ettiği bir uyanış hâlidir. Bu, sâlikin günlük yaşamında sürekli bir uyanıklık ve Hak ile irtibat hâli içinde olması gerektiğini gösterir.