Vâkı'a Sûresi "Vâkı'a Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, Vâkıa Sûresi'nin muhtevasını iki ana bölümde ele alır. İlk bölüm, kıyametin kopuşunu ve insanların üç gruba ayrılmasını tasvir eder:

1. Sâbikûn (Önde Bulunanlar): İman ve salih amel bakımından diğer müminleri geride bırakarak Allah'a yaklaştırılan seçkin zümredir. Onlar bedenî ve ruhî pek çok nimetle ödüllendirileceklerdir.
2. Ashâb-ı Yemîn (Sağdakiler): Amel defterleri sağdan verilen ve cennete giren kimselerdir.
3. Ashâb-ı Şimâl (Soldakiler): Amel defterleri solundan veya arkalarından verilen, ahireti inkâr eden günahkârlar olup cehennem azabına uğrayacaklardır.

Bu tasnifin ardından, ilk zuhurun Allah tarafından gerçekleştirildiğini kabul ettikleri halde öldükten sonra dirilişi inkâr edenlere hitap edilir. İnsan zuhurunun spermadan gerçekleşmesi, tohumdan ekinin bitirilmesi, bulutlardan suyun indirilmesi ve ağaçtan ateş çıkarılması gibi örnekler üzerinden, bu fiillerin insanın mı yoksa Allah'ın mı kudretiyle meydana geldiği sorgulanır. Böylece yeniden dirilişin imkânsız olmadığını gösteren apaçık deliller sunulur.

İkinci bölüm, yıldızların mevkilerine yemin edilerek başlar ve bunun bilenler için büyük bir yemin olduğu vurgulanır. Bu yeminin, âlemlerin Rabbi tarafından Hz. Muhammed'e indirilen vahyin ürünü olan Kur'ân'a dikkat çektiği belirtilir. Böylesine büyük bir ilâhî lütfa karşı şükür ve teslimiyet yerine inkâr ve nankörlük sergilenmesi kınanır. Ardından ölüm gerçeği güçlü bir üslupla gündeme getirilir: Can boğaza dayandığında insanın bütün iddialarının nasıl çöktüğü hatırlatılır ve "Eğer iddianızda doğru iseniz, ölümü geri çevirsenize" hitabıyla inkârcılar aczleriyle yüzleştirilir. Devamında Allah'a yakın olanların ve amel defterleri sağdan verilenlerin ebedî mutluluğu; hakikati yalanlayanların ise hüsranı tasvir edilir.

İşârî bakımdan ise "vâkıa", yalnızca kıyametin zâhirde kopuşunu değil; ilâhî hakikatlerin kalpte ansızın ve kuşatıcı biçimde zuhur edişini de ifade eder. Bu vuku anında zan, inkâr ve tasdik gibi nefsî tavırlar ortadan kalkar; hakikat, tüm açıklığıyla tecellî eder. Eğer sâlik "ölmeden önce ölmenin" sırrına erişmişse, bu vâkıa onun için hayatta iken bir uyanış ve kıyamet olarak tahakkuk eder; aksi hâlde nefis ölümü tattığında, hakikat zaten bütün açıklığıyla ortaya çıkacaktır. Tüsterî'ye göre bu âyetteki vâkıa, aynı zamanda sâliklerin seyrü sülûklarının mahiyetlerinin açığa çıkması demektir. Zira kimin sülûku Resûlullah'a ittibâya dayanıyorsa bu onu Hakk'ın yoluna sevk eder; kimin sülûku zan ve tahmin üzerine kurulmuşsa, bu da onu bâtıla götürür. Her iki hâl de er ya da geç hakikatiyle ortaya çıkar. Bu sebeple vâkıa, sadece sûretlerin değil, hakikatlerin de ayrıştığı bir andır. Bir diğer işârî yoruma göre ise vâkıa, gayb âleminden kalbe gelen mânâları ifade eder. Bu durum her kalp ehlinin kendi istidadına göre yaşadığı yakîn hâlidir. Cenâb-ı Hak, müşâhede vâridini doğrudan kalbe tattırarak kulunu kendine çekmeyi murad ettiğinde, ona mârifet nurlarını ve gaybî keşifleri ikrâm eder. İşte bu an, ârif için kıyametin tahakkukudur; zira o, gayb âlemlerini hakka’l-yakîn derecesinde müşahede eder. Böylece dünya arzularından, hevânın süs ve lezzetlerinden yüz çevirerek bütünüyle hakikate yönelir. Bu noktada samimi olanların takip ettiği yol ile sadece iddia sahibi olanların sürüklendiği akıbet açıkça ortaya çıkar. Bu itibarla vâkıa, sâlikin zikrin galebesiyle şuur hâlinden müşâhede hâline intikal etmesidir.</blockquote>