Wa Nafahtu — 07 Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, tasavvufî sülûkun temelini oluşturan İslâm, İmân, İhsân ve İkân mertebeleri etrafında şekillenir. Bu mertebeler, sâlikin Hakîkat'e doğru ilerleyişinde kat etmesi gereken aşamaları ve bu aşamalarda edinmesi gereken mârifeti ifade eder.

İslâm Makâmı: Sâlikin ilk adımı, İslâm'ı bir kurtuluş yolu olarak idrâk etmesidir. Bu, sadece şeklî bir teslimiyet değil, aynı zamanda Hak'ka tam bir teslimiyettir. Hz. İbrâhîm'in "Rabbine teslim ol!" emrine karşılık "Âlemlerin Rabbi'ne teslim oldum" demesi gibi, sâlik de tüm varlığıyla Hak'ka yönelir. Bu makâmda sâlik, cehâletinden tövbe ederek Âdem makâmında "ve nefahna fîhi min rûhî" sırrıyla nefsini temizlemeye ve kendini idrâk etmeye başlar. Bu, "seyru sülûk"un başlangıcıdır ve Hak'ka teslimiyetin (teslîm-i küllî) ilk tezâhürüdür.

İmân Makâmı: İslâm'ın kurallarını İmân perspektifinden görmek, sâlikin ikinci önemli dersidir. Bu, sadece inanmak değil, aynı zamanda inancın derinliğini kavramaktır. Sâlik, Hakîkat'i bilmeyenlerin "gayr" olduğunu idrâk eder ve Hakîkat'i bilenlerin yüzünün açıldığını, bilginin nesnesinin ise örtülü kaldığını anlar. Bu makâmda sâlik, Hakîkat'i bilmeyenlerin "gayr" olduğunu idrâk eder ve Hakîkat'i bilenlerin yüzünün açıldığını, bilginin nesnesinin ise örtülü kaldığını anlar. Bu makâmda sâlik, "gizli şirk"ten sakınır; yani Hak'tan başka varlıkları müstakil görmekten kaçınır. Çünkü "O Evvel'dir, Âhir'dir, Zâhir'dir, Bâtın'dır ve O her şeyi bilendir." Bu idrâk, İmân'ı güçlendirir ve sâlikin Hak'la olan bağını derinleştirir.

İhsân Makâmı: İhsân, sâlikin Hak'kı müşâhede etmeye başladığı makâmdır. Cibrîl Hadîsi'nde ifade edildiği gibi, "Allah'ı görüyormuşçasına ibadet etmektir; sen O'nu görmesen de O seni görür." Bu makâmda ego perdesi kalkmaya başlar ve sâlik ilâhî özü müşâhede etmeye yönelir. Bu, İbrâhîm makâmında gerçek Tevhîd'e ulaşma ve Hak'kın velîsi olma yoludur. Mûsâ makâmında tenzîh'e, Îsâ makâmında Rûh-ul Kudüs'ten destek almaya ve nihayet Muhammed makâmında mi'râc ederek "ru'yetullâh"a ulaşmaya doğru ilerler. Bu, sâlikin kendi nefsini bilerek Rabb'ini tanıdığı ve Hak'kın tüm ilâhî sırlarının kendisinde tecellî ettiğini idrâk ettiği makâmdır.

İkân Makâmı: İkân, gerçek Tevhîd'i oluşturarak İmân'ın müşâhedeye dönüştüğü makâmdır. Bu, "yakîn" mertebelerinin en üstüdür. İlme'l-yakîn (bilgiyle yaklaşma), ayne'l-yakîn (görüşle yaklaşma) ve hakka'l-yakîn (bilginin sahibi olma, bilginin kendisi olma) aşamalarıyla sâlik, Hakîkat'in kendisi olur. Şeker örneğinde olduğu gibi, şekeri tanımlamak (ilme'l-yakîn), şekeri tatmak (ayne'l-yakîn) ve şeker olmak (hakka'l-yakîn) arasındaki fark, İkân'ın derinliğini gösterir. Bu makâmda sâlik, "Senin hakîkatin O'nun hakîkatinden başka bir şey değildir" sözünü idrâk eder ve "Yakîn, Hak'tır" bilinciyle yaşar. Bu, sâlikin ahiret gerçeklerini kesin bir şekilde müşâhede ettiği ve her şeyi bu seviyeden değerlendirdiği bir makâmdır. Bu dersler, sâlikin kendi varlığını ortadan kaldırarak geriye sadece Yaratan'ı bırakması gerektiğini öğretir; zira "sen aradan çekildiğinde geriye Yaratan kalır." Bu, sâlikin Hak'ka ulaşma yolunda nefsini terbiye etmesi, kalbini temizlemesi ve Hakîkat'i müşâhede etmesi için gerekli olan irfânî derslerdir.