Yûsuf Sûresi 5. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kasas (قصص) kelimesi, bir şeyin izini takip etmek, bir haberi veya olayı adım adım anlatmak anlamına gelir. Ayetteki 'lâ taksus' ifadesi, Yusuf'un rüyasının detaylarını kardeşlerine aktarmamasını, yani rüyanın izini sürmelerini sağlayacak bilgiyi vermemesini öğütler.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Kass (قص) fiili, bir haberi veya kıssayı anlatmak, nakletmek demektir. Burada 'rüyayı anlatma' ifadesi, rüyanın içeriğini ve tabirini kardeşlerine açığa vurmaması gerektiğini belirtir, zira bu durum onların kıskançlığını tetikleyebilir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Rü'yâ (رؤيا), uyku halinde görülen şeydir. Ayetteki 'rü'yâke' ifadesi, Yusuf'un gördüğü ve gelecekteki yüceliğine işaret eden özel rüyayı ifade eder. Bu rüya, sıradan bir düş değil, ilahi bir işaret taşımaktadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rü'yâ (رؤيا), kalbin görmesidir ve genellikle hayırlı ve doğru olan rüyalar için kullanılır. Ayetteki 'rü'yâke' kelimesi, Yusuf'un gördüğü ve tabiri olan, ilahi vahyin bir parçası niteliğindeki rüyayı vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'rü'yâ' kavramı, genellikle peygamberlerin gördüğü ve ilahi mesajlar içeren vizyonlar için kullanılır. Yusuf'un rüyası da bu bağlamda, onun gelecekteki peygamberliğini ve üstün konumunu müjdeleyen bir sembol olarak ele alınır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Keyd (كيد), gizlice ve hile ile birine zarar verme girişimidir. Ayette 'feyekîdû' ifadesi, kardeşlerin Yusuf'a karşı kıskançlıklarından dolayı gizli planlar yapacaklarını ve ona zarar vermeye çalışacaklarını belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Keyd (كيد), bir şeyi gizlice ve hile ile yapmaktır. Bu, hem iyi hem de kötü niyetle olabilir, ancak ayetteki bağlamda 'sana tuzak kurarlar' ifadesi, kardeşlerin Yusuf'a karşı kötü niyetli ve zarar verici bir plan yapacaklarını açıkça gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Keyd (كيد), bir şeyi gizlice ve ustalıkla yapmaktır. Ayetteki kullanımı, kardeşlerin Yusuf'a karşı düşmanca bir tutum sergileyerek, ona zarar vermek için kurnazca planlar yapacaklarını ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Keyd (كيد) kelimesi, fiilin masdarı olarak, yapılan hilenin veya tuzağın kendisini ifade eder. Ayette 'keyden' kelimesi, kardeşlerin Yusuf'a karşı kuracakları tuzağın niteliğini ve büyüklüğünü pekiştirir, bu tuzağın ciddi ve zarar verici olacağını vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Keyd (كيد), bir şeyi gizlice ve hile ile yapmaktır. Masdar olarak kullanıldığında, bu eylemin yoğunluğunu ve kasıtlılığını gösterir. Ayetteki 'keyden' ifadesi, kardeşlerin Yusuf'a karşı besledikleri kıskançlık nedeniyle, ona karşı somut ve planlı bir hileye başvuracaklarını belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Adüv (عدو), bir şeye karşı çıkan, ona zarar vermek isteyen kişidir. Ayette 'şeytan insanın apaçık düşmanıdır' ifadesi, şeytanın insanlığa karşı sürekli bir düşmanlık beslediğini ve onun iyiliğini istemediğini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'adüv' kavramı, genellikle Allah'a ve müminlere karşı olan varlıkları ifade eder. Şeytan, bu bağlamda, insanı doğru yoldan saptırmaya çalışan, ona zarar vermeyi amaçlayan temel bir düşman olarak konumlandırılır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Mübîn (مبين), açıkça görünen, belirgin olan demektir. Ayette 'apaçık düşman' ifadesi, şeytanın düşmanlığının gizli olmadığını, aksine herkes tarafından bilinen ve tecrübe edilen bir gerçek olduğunu vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Mübîn (مبين), açıklayan, ortaya koyan anlamında da kullanılır. Burada ise 'apaçık' anlamında, şeytanın düşmanlığının şüpheye yer bırakmayacak kadar net ve ortada olduğunu ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Mübîn kelimesi, bir şeyin açıklığını, netliğini ve belirginliğini ifade eder. Şeytanın 'mübîn' bir düşman olması, onun insanı saptırma çabalarının ve düşmanca tavrının herkesçe bilinen ve tecrübe edilen bir gerçek olduğunu gösterir.