Vekeżâlike yectebîke rabbuke veyu'allimuke min te/vîli-l-ehâdîśi veyutimmu ni'metehu ‘aleyke ve'alâ âli ya'kûbe kemâ etemmehâ ‘alâ ebeveyke min kablu ibrâhîme ve-ishâk(a)(c) inne rabbeke ‘alîmun hakîm(un)
"İşte Rabbin seni böylece seçecek, sana (rüyada görülen) olayların yorumunu öğretecek ve daha önce ataların İbrahim ve İshak'a nimetlerini tamamladığı gibi sana ve Yakub soyuna da tamamlayacaktır. Şüphesiz Rabbin hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir."
"Ve işte böyle, Rabbin seni seçecek ve sana rüya tabirinden bilgiler öğretecek. Bundan önce ataların İbrahim'e ve İshak'a tamamladığı gibi, nimetini hem sana, hem de Yakup soyuna tamamlayacaktır. Muhakkak ki, Rabbin alîmdir, hakîmdir."
Yûsuf Suresi'nin 6. ayeti, Allah'ın Yusuf'u seçmesini, ona rüya yorumlama ilmini öğretmesini ve nimetini tamamlamasını konu edinir. Ayet, peygamberlik ve ilahi lütuf kavramlarını, geçmiş peygamberlerle olan süreklilik içinde ele almaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İctibâ (اجتباء), bir şeyi seçmek ve kendine has kılmak anlamına gelir. Allah Teâlâ'nın bir kulunu ictibâ etmesi, onu peygamberlik gibi özel bir makam için seçmesi ve bu makama layık kılmasıdır. Ayetteki يَجْتَبِيكَ ifadesi, Allah'ın Yusuf'u peygamberlik ve rüya yorumlama ilmi gibi özel lütuflar için seçtiğini vurgular.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): İctibâ, bir şeyi toplamak ve seçmek demektir. Allah'ın ictibâsı, kullarından dilediğini seçip kendine yaklaştırması ve onlara özel ihsanlarda bulunmasıdır. Yûsuf Suresi'ndeki bu kullanım, Yusuf'un diğer insanlardan farklı olarak ilahi bir seçime tabi tutulduğunu ve bu seçimin ona özel yetenekler kazandıracağını ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ictibâ' kavramını Kur'an'da Allah'ın peygamberleri seçmesi bağlamında ele alır. Bu seçim, ilahi bir iradeyle gerçekleşen, özel bir lütuf ve görevlendirmedir. Ayetteki يَجْتَبِيكَ, Yusuf'un ilahi bir seçimin nesnesi olduğunu ve bu seçimin onun gelecekteki rolünü belirleyeceğini gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Te'vîl (تأويل), bir şeyin dönüp dolaşıp vardığı yer, yani nihai anlamı ve sonucu demektir. Rüyaların te'vili, rüyanın işaret ettiği gerçek olayın veya durumun açıklanmasıdır. Ayetteki تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ, Yusuf'a rüyaların ve olayların gizli anlamlarını çözme yeteneğinin verileceğini belirtir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Te'vîl, bir sözün veya olayın gerçek manasına döndürülmesi, yorumlanmasıdır. Özellikle rüyaların te'vili, onların sembolik anlamlarından gerçek hayattaki karşılıklarına geçişi ifade eder. Bu ayetteki kullanım, Yusuf'un rüyaları ve olayları doğru bir şekilde yorumlama yeteneğine sahip olacağını gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Te'vîl, bir şeyi aslına, başlangıcına döndürmek demektir. Kur'an'da ise genellikle bir sözün veya rüyanın gerçek anlamına, nihai sonucuna ulaşmak için yapılan yorumu ifade eder. Ayetteki تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ, Yusuf'a verilen ilahi bir yetenek olarak, rüyaların ve olayların ardındaki hakikati anlama ve açıklama gücünü anlatır.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Hadîs (حديث), yeni olan şey, söz ve haber anlamına gelir. Kur'an'da bazen rüyalar için de kullanılır, zira rüyalar da bir tür haber ve anlatıdır. Ayetteki تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ifadesi, Yusuf'un sadece sözleri değil, aynı zamanda rüyalar gibi gizemli anlatıları da yorumlama yeteneğine sahip olacağını belirtir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Hadîs, söz, haber ve kıssa demektir. Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanılmıştır. Yûsuf Suresi'nde 'te'vîlü'l-ehâdîs' olarak geçmesi, rüyaların ve olayların yorumlanması anlamındadır. Bu, Yusuf'un sadece konuşmaları değil, aynı zamanda geleceğe dair işaretler taşıyan rüyaları da çözebileceğini gösterir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hadîs' kelimesinin Kur'an'daki geniş anlam yelpazesine dikkat çeker. Bu ayetteki 'el-ehâdîs' kelimesi, özellikle rüyalar ve geleceğe işaret eden olaylar bağlamında kullanılmıştır. Yusuf'a verilen yetenek, bu tür 'hadîslerin' gizli anlamlarını açığa çıkarma kabiliyetidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Ni'met (نعمة), Allah'tan gelen her türlü iyilik ve lütuftur. Bu, hem maddi hem de manevi olabilir. Ayetteki نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ ifadesi, Allah'ın Yusuf'a peygamberlik, ilim ve diğer dünyevi-uhrevi lütufları eksiksiz bir şekilde vereceğini ve bu lütfu tamamlayacağını belirtir.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Ni'met, Allah'ın kullarına ihsan ettiği her türlü hayır ve güzelliktir. Bu ayetteki 'nimetini tamamlamak', Yusuf'a ve Yakub soyuna verilen peygamberlik, mülk ve refah gibi lütufların eksiksiz bir şekilde gerçekleşeceğini ifade eder. Bu, geçmiş peygamberlere verilen nimetlerin bir devamı niteliğindedir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ni'met' kavramını Kur'an'da Allah'ın insanlara bahşettiği ilahi lütuflar ve iyilikler olarak inceler. Bu lütuflar, sadece maddi değil, aynı zamanda manevi ve dini değerleri de kapsar. Ayetteki 'nimetini tamamlamak', Yusuf'a ve ailesine verilecek olan peygamberlik ve ilahi rehberlik gibi üstün lütufların eksiksiz bir şekilde gerçekleşeceğini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hakîm (حكيم), hikmet sahibi olan, her şeyi yerli yerince yapan ve sağlam bir şekilde hükmeden demektir. Allah'ın 'Hakîm' olması, O'nun tüm fiillerinin ve kararlarının en doğru ve en uygun şekilde olduğunu gösterir. Ayetin sonunda yer alan إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ifadesi, Allah'ın Yusuf'u seçmesinin ve ona ilim vermesinin, O'nun sonsuz ilmi ve hikmeti gereği olduğunu vurgular.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hakîm, hem ilim sahibi hem de bu ilmi en doğru şekilde uygulayan demektir. Allah'ın Hakîm ismi, O'nun her şeyi bir düzen ve amaç dahilinde yarattığını ve yönettiğini ifade eder. Bu ayetteki 'Hakîm' sıfatı, Yusuf'a verilen lütufların ve onun kaderinin ilahi bir hikmetle belirlendiğini, rastgele olmadığını belirtir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'Hakîm' isminin Kur'an'daki kullanımının, Allah'ın mutlak ilmiyle birlikte mutlak hikmetini de içerdiğini belirtir. Bu, Allah'ın her şeyi en uygun zamanda ve en uygun şekilde gerçekleştirmesi demektir. Ayetteki 'Hakîm' sıfatı, Yusuf'un seçilmesi, rüya yorumu öğretilmesi ve nimetin tamamlanması gibi olayların, Allah'ın derin hikmetiyle gerçekleştiğini ifade eder.
Yûsuf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
“Ve işte böylece Rab'bin seni seçecek” Mertebe-i Yûsufiyyenin, âlem-i mîsalden dünya beşer, Ef’âl mertebesine nüzûlü vakti gelmiş, Yâkûbiyyet ocağında bir çocuk namzet, olarak zuhura çıkmış olduğundan, â’yan-ı sabitesinin gereğini yerine getirmek ve “gönül” hakikatini ortaya çıkarmak için yaşı yeterli duruma geldiğinde bu hâlin zuhur mahalli olarak seçilecektir.
“ve sana rü’yâ-ların tabirinden bilgi verecek” Burada ise rü’yâ-dan, (Te’vilil-ehâdis) diye bahsedilmektedir. daha evvelce ve daha sonra ki rü’yâ-lar (raeytü-rû’yet) olarak
belirtilmektedir ve kendi gördüğü rü’yâ-lar’dır. Aralarında ki fark şudur. “rû’yet” olarak belirtilenler, misâl âleminden, lâtif âlemden izâfi, benlik yönüyle görülüp, zâhiri benlik-nefs âlemine aktarılanlardır. (ehadis) ise daha sonradan, “hadise” haber olarak zuhura çıkan, yani başkaları tarafından görülüp lisânen dilde ve hayalen anlatılarak akılda resmedilen, sahne ve yaşantıların “Te’vili” yani evvelki ilk hâli aslının hakikati istikâmetinde yorum ve îzâh edilmeleridir. İşte bu ilmin bilgisinin vakti geldiğinde kendisine verileceğidir.
Tabir ilmi iki esası gerektirir. Biri Kesb’î-çalışıp kazanarak, diğeri ise vehb’î, İlâh-î ikrâm ve lûtuf ile olanıdır. Ancak ikincisi birincisine bağlıdır, Yani bu sahaya meraklı olan bir kişi gerçek bir İnsân-ı Kâmil’in mâ’nevi terbiyesi altında uzun seneler eğitilerek bu süre içerisinde gerek kendi gördüğü ve gerek çevreden görülen zuhuratların izahları ile kendinde oluşan zuhurat yorumlarının kıyaslarını tecrübeleriyle rûhani varlığında bu ilmi biriktirerek kesb etmiş-zâhiren kazanmış olur. Böylece kişi misâl âlemine açık bir “gönle” sahip olmuş olur. İşte rububiyyet meretbesinden de bu halde olanlara vehb-î-hibe yollu yansımalar olur ki buda kuluna Hakk’ın bu husustaki atâsı-ikrâmı’dır.
Rû’yâ tabirin de çok mühim bir husus daha vardır ki, o da görenin kimliğidir, tabir ve yorum yapacak kişi, “rû’ya-zuhurat gören kişinin iç-ruhsal durumunu bilmesi ve tanıması lâzımdır ki ona, yani kişiye göre tavsiyelerde ve izahlarda bulununabilsin. Zuhurat gören kimse eğer seyrü sülûk yolunda cidden gayretli ve devamlılık üzere ise onun zuhuratları genelde rahmâni’dir ve büyük bir ihtimalle yol göstericidir. Ve o istikamette bulunduğu yeri itibarile yorum yapılabilir buda gerçekten yol göstericidir, onu yorumlayan kimse onun zâhirî gidiş, davranış ve idrak yapısınıda göz önünde bulundurup bütün bunların toplamı neticesinde kendisine gereken tavsiyelerde bulunur ve bunlar büyük oranda faydalı ve yol gösterici olurlar. Ancak genede her görülen zuhuratın mutlaka bir yorumu ve mâ’nâ’sı olacaktır diye de bir kural yoktur. Bir zuhuratın, gören ve görülen
yönünden de birçok ayrı, ayrı yorumu da olabilir. Eğer birkimse gerçek bir yol ehli değil ise zâten bunları yorumlamaya gerek yoktur, çünkü genelde hayali ve vehmî’dir bazı istisnaları müstesna olmak üzere, üzerinde durup zaman kaybetmeye değmez. Bir doktorun isabetli bir tedavi uygulaması, hastasını her hâliyle tanıması ve işinin ehli, olması’na bağlıdır.
Zuhurat-Rû’yâ tabirin de en büyük ölçü, görülen sahne ve diğer görüntülerin misâl âleminde ki, karşılık ve ifadelerinin bilinmesinin gereğidir, Rû’yâ da, misâl âleminden gösterilen görüntülerin “Ef’âl âlemi”nde ki ifade ettiği karşılk mâ’nâları’nın yaklaşık olarak bilinmesidir işte bu yönü zaman, zaman vehb gerektirmektedir. İşte böylece, zuhurat-Rû’yâ tabirin de, kesb ve vehb ile birleşen tecrübe neticesinde yapılan yorumlar ve izahlar, (Te’vilil-ehadis) olur.
Böylece Yûsuf kelimesinin içinde mevcud olan “hikmet-i Nûriyye” yi, ve Ya’kûb kelimesinin içinde mevcud olan “hikmet-i rûhiyye”yi, ikrâm ederek.
“ve nimetini senin ve Yâkub hanedânının üzerine tamamlayacak,” Tamamlamış olarak onlara bunlar lütfedil-miştir.
Bu gün itibariyle ise, bu hususlar ehillerine inmeye, tamamlanmaya, devam etmektedirler. Çünkü Cenâb-ı Hakk’ın bu âlemler üzerinde her türlü tecellileri devamlılık üzeredir ve hak edenlere bunlar kendi bünyeleri itibariyle yeteri kadar lütfedilirler.
nasıl ki, onu evvelce ataların İbrâhîm ve Îshak üzerine de tamamlamıştı.
İbrâhîm, kelimesinin içinde mevcud, hikmet-i mühey-yemiyye-şiddetli aşk-ı ve Îshak, kelimesinin içinde mevcud, hikmet-i hakkıyye yi, vermek sûretiyle nimetini o mertebe itibariyle onlara tamamlamıştır ve bu tecellilerde ehillerine inerek devam etmektedirler. İşte bütün bunların yüzünden, şüphe yok ki, senin Rab'bin “Alîm” ismi ile, çok iyi bilendir,
“Hakîm” “ismi ile de, hikmet sahibidir.”
لَقَدْ كَانَ فِى يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِلسَّائِلِينَ
(Lekad kâne fî Yûsufe ve ihvetihi âyâtün lissâilîn.)
12/7 “Muhakkak ki Yûsuf kıssasında soranlar için büyük ibretler vardır.”