İsrâ Sûresi 16. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

İsrâ 16Cüz 15 · Sayfa 283

İsrâ Sûresi 16. Âyet

الإسراء

Ve-iżâ eradnâ en nuhlike karyeten emernâ mutrafîhâ fefesekû fîhâ fehakka ‘aleyhâ-lkavlu fedemmernâhâ tedmîrâ(n)

Biz bir memleketi helak etmek istediğimizde, onun refah içinde yaşayan şımarık elebaşlarına (itaati) emrederiz de onlar orada kötülük işlerler. Böylece o memleket hakkındaki hükmümüz gerçekleşir de oranın altını üstüne getiririz.

İsrâ Suresi 16. ayet, Allah'ın bir toplumu helak etme sürecini, özellikle 'mütreflerin' fesat çıkarması ve bunun sonucunda ilahi hükmün gerçekleşmesini dilbilimsel bir derinlikle anlatmaktadır. Ayet, ilahi irade, toplumsal yozlaşma ve bunun kaçınılmaz sonucunu vurgulayan anahtar kavramlar etrafında şekillenir.

1أَرَدْنَاr-v-d

Kök:ر و د—Allah'ın bir şeyi yapmaya yönelik iradesini ve dilemesini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'irâde' kelimesinin 'revd' kökünden geldiğini ve bir şeyi talep etme, isteme anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın bir şehri helak etme yönündeki kesin ve mutlak dilemesini, yani ilahi iradenin tecellisini ifade eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'irâde'yi, bir işi yapmaya veya terk etmeye yönelik kesin bir meyil olarak tanımlar. Ayetteki 'eradnâ' ifadesi, Allah'ın bir şehri helak etme kararının, o şehrin durumuna binaen ortaya çıkan ilahi bir meyil ve kesin bir hüküm olduğunu gösterir.

2نُهْلِكَh-l-k

Kök:ه ل ك—Bir şeyi tamamen yok etmek, helak etmek, ortadan kaldırmak anlamına gelir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'helak' kelimesinin bir şeyin tamamen ortadan kalkması, yok olması anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'nühlike' ifadesi, Allah'ın bir şehri tamamen yıkıma uğratma, varlığını sona erdirme eylemini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'helak'ın, bir şeyin faydasının veya varlığının sona ermesi olduğunu açıklar. Ayetteki bağlamda, bir şehrin toplumsal düzeninin, ahlaki yapısının ve nihayetinde fiziksel varlığının tamamen çöküşünü ifade eder.

3قَرْيَةًk-r-y

Kök:ق ر ي—İnsanların toplu halde yaşadığı yerleşim yeri, şehir veya kasaba anlamına gelir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'karye' kelimesinin Kur'an'da hem küçük yerleşim yerleri hem de büyük şehirler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'karyeten' ifadesi, belirli bir topluluğun yaşadığı, ahlaki yozlaşmanın görüldüğü ve helak edilmeye layık görülen bir yerleşim birimini temsil eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'karye'nin, insanların bir araya geldiği, toplandığı yer olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, sadece fiziksel bir mekanı değil, aynı zamanda o mekanda yaşayan ve belirli bir ahlaki duruma sahip olan topluluğu da kapsar.

4مُتْرَفِيهَاt-r-f

Kök:ت ر ف—Şımarık, refah içinde yaşayan, lüks ve sefahat düşkünü olan kimselerdir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'mütreflerin' dünya nimetlerine aşırı düşkün, şımarık ve azgın kimseler olduğunu belirtir. Ayetteki 'mütreffîhâ' ifadesi, bir şehrin helakına yol açan, toplumsal fesadın öncüsü olan zengin ve sorumsuz kesimi işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'teref' kökünün, nimet içinde yaşamak ve bu nimetin verdiği şımarıklıkla haddi aşmak anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'mütreffîhâ', Allah'ın emirlerine karşı gelen, refahın getirdiği azgınlıkla yoldan çıkan ve toplumu fesada sürükleyen elit tabakayı ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'mütreflerin' Kur'an'da genellikle peygamberlerin mesajlarına karşı çıkan, zenginlik ve güçleriyle övünen, ahlaki çöküşün sembolü olan kişiler olarak tasvir edildiğini belirtir. Bu ayette de, ilahi emirlere karşı gelerek şehrin helakına sebep olan kesimi temsil ederler.

5فَفَسَقُوا۟f-s-k

Kök:ف س ق—Allah'ın emirlerine karşı gelmek, itaatten çıkmak, yoldan sapmak ve günah işlemek anlamına gelir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'fısk' kelimesinin, bir şeyin kabuğundan çıkması gibi, itaatten çıkmak ve haddi aşmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fefesekû' ifadesi, mütreflerin Allah'ın emirlerine uymayarak, ahlaki sınırları aşarak isyan etmelerini ve yoldan çıkmalarını anlatır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'fısk'ın, şeriatın sınırlarından çıkmak olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, mütreflerin Allah'ın kendilerine emrettiği doğru yoldan saparak, günah ve isyan içinde yaşamalarını ve böylece şehrin helakını hak etmelerini vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'fısk'ın, Kur'an'da genellikle Allah'ın koyduğu sınırları aşma, itaatsizlik ve günahkarlık anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, mütreflerin ilahi emirlere karşı gelerek işledikleri ahlaki sapmayı ve toplumsal yozlaşmayı ifade eder.

6فَدَمَّرْنَـٰهَاd-m-r

Kök:د م ر—Bir şeyi tamamen yıkmak, yerle bir etmek, kökten yok etmek anlamına gelir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'tedmîr' kelimesinin, bir şeyi tamamen harap etmek, yıkmak ve ortadan kaldırmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fedemmernâhâ' ifadesi, Allah'ın o şehri, mütreflerin fesadı sonucunda tamamen yok etme, yerle bir etme eylemini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'tedmîr'in, bir şeyi kökten söküp atmak, tamamen yok etmek olduğunu açıklar. Ayetteki kullanımı, ilahi cezanın şiddetini ve şehrin varlığının tamamen sona erdirilmesini ifade eder.

İsrâ Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(16) (Ve iza eredna en nühlike karyeten emerna mütrefiyha fefeseku fiyha fehakka aleyhel kavlü fedemmernaha tedmiyr;)

“Biz bir ülkeyi yok etmek istediğimiz zaman, şımarık varlıklılarına emrederiz, onlar itaat etmeyip orada kötülük işlerler. Böylece, o ülke helaka müstahak olur, biz de onu yerle bir ederiz.” Bâtınına, yani kendi üzerimizdeki tahakkukuna bakarsak, bizim kendi beden varlığımız bir karye yani bir topluluk, varlığımızda her türlü esmâi İlâhiyyenin zuhurları vardır, zaman, zaman meleki özellikler gösteriyoruz, zaman, zaman da hayvani özellikler gösteriyoruz, Cenâb-ı Hakkk’ta kitapları ve peygamberleri ile bu hallerinizi düzeltin, eğer düzetlmez iseniz sizin karyenizi ortadan kaldırırım diyor. Bizim karyemiz iyi veya kötü sonuçta ortadan kalkacaktır, fakat iyilik yaparak ömrümüz sona ererse ahiret hayatımız güzelliklerle devam edecek, eğer burada belirtildiği üzere Hakk’ın

sözünü dinlemeden ortadan kaldırılsak ahiret hayatımız hebâ olmuş oluyordur, fark buradadır.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(3)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 Enbiyâ Sûresi Kelime-i Dâvûdiyye