Âl-i İmrân Sûresi 190. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Halk (خلق), bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamına gelir. Ayetteki 'خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri, önceden bir örneği olmaksızın, belirli bir ölçü ve hikmetle yaratmasını ifade eder. Bu, Allah'ın kudretinin ve ilminin bir göstergesidir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Halk (خلق), bir şeyi icat etmek ve onu şekillendirmek demektir. Ayetteki kullanımı, göklerin ve yerin, Allah tarafından, hiçbir şeye ihtiyaç duyulmadan, mükemmel bir nizam içinde var edilmesini anlatır. Bu, yaratılışın eşsizliğini ve benzersizliğini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'halk' kavramı, genellikle Allah'ın yaratma eylemini ifade eder ve bu eylem, yoktan var etme (ex nihilo) anlamını taşır. Ayetteki 'خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ', Allah'ın mutlak yaratıcı gücünü ve evrenin O'nun iradesiyle var olduğunu gösteren temel bir delildir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Semâvât (سماوات), yükselmek ve yücelmek kökünden gelir. Ayetteki 'ٱلسَّمَـٰوَٰتِ' ifadesi, yedi kat göğü ve onların üzerindeki tüm âlemleri kapsar. Bu, Allah'ın yaratılışındaki azameti ve genişliği gösteren bir işarettir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Semâ (سما), her yüksek şeye denir. Ayetteki 'ٱلسَّمَـٰوَٰتِ', mecazi olarak da, Allah'ın kudretinin ve hükümranlığının tecelli ettiği yüce âlemleri ifade eder. Göklerin yaratılışı, Allah'ın birliğini ve gücünü kanıtlayan açık delillerdendir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Semâvât (سماوات), yükseklik ve yücelik anlamını taşır. Kur'an'da genellikle yeryüzünün zıddı olarak kullanılır ve Allah'ın kudretinin ve sanatının en büyük tecellilerinden biridir. Ayetteki 'خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ', bu muazzam yaratılışın akıl sahipleri için bir ibret olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Arz (أرض), yeryüzü demektir. Ayetteki 'وَٱلْأَرْضِ' ifadesi, göklerle birlikte zikredilerek, Allah'ın yaratılışındaki bütünlüğü ve dengeyi gösterir. Yeryüzünün yaratılışı, canlıların yaşaması için gerekli tüm unsurları barındırmasıyla Allah'ın hikmetini ortaya koyar.

Ebû'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Arz (أرض), üzerinde durulan ve yaşanılan yerdir. Ayetteki 'ٱلْأَرْضِ', göklerin yaratılışıyla birlikte anılarak, evrenin iki temel unsurunu oluşturur. Bu ikisinin yaratılışındaki düzen ve ahenk, Allah'ın varlığına ve birliğine delildir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Kur'an'da 'arz' kelimesi, genellikle yeryüzü, toprak ve üzerinde yaşamın sürdüğü alan anlamında kullanılır. Ayetteki 'وَٱلْأَرْضِ', göklerle birlikte, Allah'ın yaratma kudretinin ve evrensel düzenin bir parçası olarak sunulur. Bu, akıl sahipleri için tefekkür vesilesidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İhtilâf (اختلاف), bir şeyin diğerinin yerine geçmesi veya birbiri ardınca gelmesi demektir. Ayetteki 'وَٱخْتِلَـٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ', gece ile gündüzün düzenli bir şekilde birbirini takip etmesini, birinin diğerinin yerini almasını ifade eder. Bu döngü, zamanın ve evrenin işleyişindeki ilahi düzeni gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): İhtilâf (اختلاف), bir şeyin diğerinden sonra gelmesi ve onun yerini almasıdır. Gece ile gündüzün ihtilafı, onların farklı özelliklere sahip olması ve belirli bir düzen içinde birbirini izlemesi demektir. Bu durum, Allah'ın kudretinin ve evrendeki mükemmel nizamın bir delilidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'ihtilâf' kavramı, sadece farklılık değil, aynı zamanda düzenli bir değişim ve ardışıklık anlamını da taşır. Gece ile gündüzün 'ihtilâfı', onların belirli bir sistem içinde birbirini takip etmesiyle, evrenin işleyişindeki ilahi yasaları ve düzeni gözler önüne serer.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Âyet (آية), açık bir işaret, delil ve ibret demektir. Ayetteki 'لَـَٔايَـٰتٍ', göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün ardı ardına gelmesinde, Allah'ın varlığına, birliğine ve kudretine dair çok açık ve kesin deliller olduğunu ifade eder. Bu deliller, akıl sahipleri için tefekkür ve iman vesilesidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Âyet (آية), alamet ve nişan demektir. Ayetteki 'لَـَٔايَـٰتٍ', Allah'ın kudretini ve hikmetini gösteren açık alametler ve ibretler anlamına gelir. Bu işaretler, insanları Allah'ın büyüklüğünü anlamaya ve O'na yönelmeye çağırır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Kur'an'da 'âyet' kelimesi, hem Kur'an ayetleri için hem de evrendeki Allah'ın kudretini gösteren deliller için kullanılır. Bu ayetteki 'لَـَٔايَـٰتٍ', evrenin yaratılışındaki ve işleyişindeki her bir detayın, Allah'ın varlığına ve birliğine işaret eden birer mucize olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Lübb (لب), bir şeyin özü ve en halis kısmı demektir. 'Ulü'l-elbâb' (أولو الألباب), aklın özüne sahip olan, yani derin düşünebilen, hikmetli ve basiretli kimselerdir. Ayetteki 'لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ' ifadesi, bu delillerden ancak gerçek akıl sahiplerinin ibret alabileceğini ve Allah'ın kudretini idrak edebileceğini belirtir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Lübb (لب), aklın en saf ve özlü kısmıdır. 'Ulü'l-elbâb', akıllarını doğru kullanan, olayların zahirinden ötesini görebilen ve hakikati idrak edebilen kimselerdir. Bu ayette, evrenin yaratılışındaki delillerin ancak bu tür akıl sahipleri tarafından anlaşılabileceği vurgulanır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'Ulü'l-elbâb' kavramı, sadece zekâ sahibi olmakla kalmayıp, aynı zamanda bu zekâyı doğru yönde kullanarak Allah'ın ayetleri üzerinde düşünen, hikmetli ve basiretli kişileri ifade eder. Ayetteki bağlamda, evrenin düzenindeki mucizeleri fark edip onlardan ders çıkaran kimseler kastedilmektedir.