Yevme yefirru-lmer-u min eḣîh(i)
(33-37) Kişinin kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçacağı gün kulakları sağır edercesine şiddetli ses geldiği vakit, işte o gün onlardan herkesin kendini meşgul edecek bir işi vardır.
O gün kişi kaçar, kardeşinden...
Abese Suresi'nin 34. ayeti, kıyamet gününün dehşetini ve o gün insanların en yakınlarından bile nasıl kaçacağını tasvir etmektedir. Ayet, 'kaçmak' fiili üzerinden bu kaçışın şiddetini ve 'kişi' ile 'kardeş' arasındaki ilişkinin o gün nasıl bozulacağını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'yevm' kelimesinin güneşin doğuşundan batışına kadar olan süreyi ifade ettiğini belirtir. Ancak Kur'an'da bazen mutlak zaman dilimlerini, bazen de belirli bir olayın vuku bulduğu zamanı, özellikle de kıyamet gününü ifade etmek için kullanıldığını vurgular. Bu ayette 'o gün' ifadesiyle kıyamet gününün dehşetine işaret edilmektedir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'yevm'in genel olarak gündüzü ifade etmekle birlikte, mecazi olarak bir olayın vuku bulduğu zaman dilimini de kapsadığını belirtir. Ayetteki kullanımı, kıyamet gününün şiddetini ve o gün yaşanacak evrensel kaçışı vurgulayan özel bir zaman dilimine işaret eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'firar' kelimesinin bir şeyden korkarak veya hoşlanmayarak hızla uzaklaşmayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'yefirru' fiili, kıyamet gününün dehşeti karşısında insanın en yakınlarından bile duyduğu korku ve çaresizlikle kaçışını anlatır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'firar'ın genellikle bir tehlikeden veya düşmandan kaçmak için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette ise, kıyamet gününün şiddeti ve herkesin kendi derdine düşmesi nedeniyle kişinin en yakınlarından bile uzaklaşmasını mecazi olarak 'kaçış' şeklinde tasvir eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'firar' kavramının sadece fiziksel bir kaçıştan öte, aynı zamanda psikolojik bir uzaklaşmayı ve sorumluluktan kaçınmayı da içerebileceğini belirtir. Bu ayetteki 'yefirru', kıyamet gününde her bireyin kendi akıbetiyle yüzleşme çabası içinde, başkalarının yükünden kaçınma arzusunu yansıtır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mer'' kelimesinin 'insan' anlamına geldiğini ve genellikle erkekler için kullanıldığını belirtir. Ancak Kur'an'da bazen cinsiyet ayrımı yapmaksızın 'kişi' anlamında da kullanıldığına işaret eder. Bu ayette, kıyamet gününde her bir bireyin kendi başına kalacağını vurgulamak için genel bir 'kişi' anlamında kullanılmıştır.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'mer'' kelimesinin 'insan' anlamına geldiğini ve 'imra'e' kelimesinin de dişi karşılığı olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, kıyamet gününde her bir ferdin, cinsiyetine bakılmaksızın, kendi akıbetiyle meşgul olacağını ve en yakınlarından bile uzaklaşacağını belirtir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'ah' kelimesinin hem nesep kardeşini hem de din kardeşini veya yakın dostu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'ahîhi' ifadesi, kıyamet gününde kişinin en yakın akrabası olan kardeşinden bile kaçacağını, yani dünyadaki en güçlü bağların bile o gün kopacağını vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'ah' kelimesinin 'ortaklık' ve 'benzerlik' anlamlarını da taşıdığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, kişinin en çok benzediği, en çok ortak noktası olduğu kardeşinden bile kaçarak, kıyamet gününün bireysel sorumluluk ve yalnızlık boyutunu gözler önüne serer.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ah' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını, ancak genellikle güçlü bir yakınlık ve aidiyet ilişkisini ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, bu güçlü bağın bile kıyamet gününün dehşeti karşısında anlamsızlaşarak, kişinin kardeşinden uzaklaşmasını ifade eder.
Bu âyetin tefsiri eserlerde henüz eşleştirilmedi.
Eşleştirme tamamlandıkça bu bölüm otomatik dolar.