Şems Sûresi 3. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Şems 3Cüz 30 · Sayfa 595

Şems Sûresi 3. Âyet

الشمس

Ve-nnehâri iżâ cellâhâ

Onu ortaya çıkardığında gündüze andolsun,

Şems Suresi'nin 3. ayeti, 'gündüz' ve onun 'açığa çıkarma' eylemi üzerinden bir yemin formülü sunar. Ayet, gündüzün nesneleri ve hakikatleri görünür kılan işlevine vurgu yaparak, yaratılışın düzenindeki ilahi kudreti ve hikmeti işaret eder.

1وَٱلنَّهَارِn-h-r

Kök:ن ه ر—Bu ayette 'gündüz' anlamına gelir ve yemin edilen varlıklardan biridir, aydınlığı ve açıklığı temsil eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nehar' kelimesinin kökenini 'nehara' fiiline dayandırır ki bu, 'bir şeyi açığa çıkarmak, genişletmek' anlamına gelir. Gündüz, karanlığı giderip her şeyi açığa çıkardığı için bu isimle anılmıştır. Ayetteki kullanımı, gündüzün bu aydınlatıcı ve açıklayıcı fonksiyonuna yemin edilerek, onun yaratılışındaki öneme dikkat çekmektedir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 've'n-nehâr' ifadesini, Allah'ın gündüze yemin etmesi olarak açıklar. Gündüz, varlıkların görünür hale geldiği, işlerin yapıldığı zaman dilimidir. Ayetteki bağlamda, gündüzün bu belirginleştirici ve açıklayıcı rolü, yemin edilen bir değer olarak vurgulanır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'nehâr' kavramının sadece bir zaman dilimi olmanın ötesinde, ilahi bir düzenin ve yaratılışın işaretlerinden biri olarak ele alındığını belirtir. Gündüz, karanlığın zıttı olarak, hakikatin ve ilahi kudretin tezahür ettiği bir sembol olarak kullanılır. Bu ayetteki yemin, gündüzün bu sembolik değerini pekiştirir.

2جَلَّىٰهَاc-l-v

Kök:ج ل و—Bu ayette 'onu açığa çıkaran, aydınlatan' anlamına gelir ve gündüzün yeryüzünü veya güneşi aydınlatma eylemini ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'cellâhâ' fiilini 'açığa çıkardı, aydınlattı' olarak tefsir eder. Buradaki 'hâ' zamiri, ya yeryüzüne (arz) ya da güneşe (şems) işaret eder. Gündüz, karanlığı dağıtarak yeryüzünü veya güneşi tam anlamıyla görünür kılar. Ayetteki kullanımı, gündüzün bu aydınlatıcı ve belirginleştirici işlevini vurgular.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'cellâ' fiilinin 'bir şeyi ortaya çıkarmak, üzerindeki örtüyü kaldırmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Gündüz, karanlık örtüsünü kaldırarak her şeyi net bir şekilde gösterir. Ayetteki 'cellâhâ' ifadesi, gündüzün bu açıklayıcı ve görünür kılıcı etkisine işaret eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'celâ' kökünün 'açıklık, netlik, parlaklık' anlamlarını taşıdığını ifade eder. 'Cellâhâ' fiili, gündüzün karanlığı gidererek nesneleri ve manzaraları net bir şekilde ortaya koyma eylemini anlatır. Ayetteki bağlamda, bu fiil, gündüzün ilahi bir kudretle varlıkları aydınlatma ve görünür kılma görevini vurgular.

Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri

Terzibaba - Necdet Ardıç

Hakikat-i İlâhiye de ilmi varlıklar olan, a’yân-ı sâbitelerin ilmi sûretleri bâtın gecesinden çıkıp birer varlık olarak gündüzün aydınlığında bütün haşmetleriyle ortaya çıktıklarından bu âlemin cümbüşü harekete geçmiş olmaktadır. İşte onların bu cümbüşleri-diğer taraftan tesbihleri faaliyete geçmektedir. Ve böylece varlıklar “ızhar” edilmiş zuhura çıkmış olmaktadırlar.

Ayrıca gönlümüzde de bâtında olan esmâ-i İlâhiye ilim güneşi ile, aydınlandığı zaman, ortaya çıkmaktadırlar ve böylece karanlıkta olan beden arzımız ve nefs zulmetimiz de ki “ İlâh-i hakikatler” “ızhar” olup zuhura çıkmaktadırlar. Buna da ilim güneşi ile aydınlanma yani gündüze erişilme denmektedir. Bu sûretle Hakk’ın kendi hakikatinin gündüz zuhura çıkmış olmasından kendi kedine bu hakikati itibariyle İlim gündüzüne ve dünya gündüzüne kasem etmektedir.

وَالَّيْلِ إِذَا يَغْشَيٰهَا

(Vel leyli izâ yagşâhâ.)

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Enbiyâ Sûresi