Abdülkerîm Cîlî Nefs-i Merdıyye hakkında ne der?

Nefs-i Merdıyye, tasavvuftaki yedi nefs mertebesi silsilesinde (emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıyye, merdıyye, sâfiye) altıncı basamağı teşkil eder¹. Bu mertebe, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelir ve sâlikin Hak ile olan ilişkisinde rızanın en üst seviyelerinden birini ifade eder. "Kendisinden râzı olunan, hoşnut olunan kimse (nefs)" anlamını taşır².

Abdülkerîm Cîlî'nin İnsân-ı Kâmil adlı eseri, nefs mertebelerinin anlaşılmasında temel bir kaynak olup, bu eserin çeşitli ciltlerinde nefs mertebeleri ve ilgili konular ele alınır³·⁴. Cîlî, bu eserinde nefs-i Muhammediyye'nin halkından bahsederek, Hak'ın zâtının iki zıddı cem'edici olduğunu vurgular³. Bu bağlamda, nefs mertebeleri de bu zıtların tecellileri ve sâlikin bu tecellilerdeki seyrini gösterir.

Nefs-i Merdıyye'nin temel mesnedi, Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleridir: "Yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh, fadhulî fî ibâdî, vedhulî cennetî" (Ey mutmainne nefsi, Rabb'ine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön, kullarımın arasına gir, cennetime gir)². Bu ayetlerde geçen "merdıyyeh" ifadesi, Hak'ın sâlikten râzı olduğunu belirtir. Nefs-i Râdıyye'de sâlik Hak'tan râzı iken, Nefs-i Merdıyye'de bu rıza karşılıklı hâle gelir; yani Hak da sâlikten râzı olur. Bu durum, rızanın iki yönlü bir kemâle eriştiğini gösterir ve sülûkun en yüksek makamlarından birine işaret eder.