Ahadiyyet'in Hûdiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Ahadiyyet, tasavvufta Hakk'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir. Hûdiyye Fassı'nda ise bu küllî ahadiyyet anlayışı, özelde ahadiyyet-i rubûbiyyet kavramıyla ele alınır. İbn Arabî, daha önceki Yûsuf Fassı'nda bahsettiği ahadiyyet-i zâtiyye (Zât birliği) ve ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye (ilâhî isimler birliği) mertebelerinden sonra, Hûd (a.s.)'ın hikmetini bu Rablık birliğine dayandırır¹. Bu durum, ahadiyyetin farklı veçhelerinin bulunduğunu ve Hûd (a.s.)'ın hikmetinin, Hakk'ın Rab olarak birliğini idrâk etme üzerine kurulu olduğunu gösterir. Ahadiyyet, Hakk'ın hiçbir nispet kabul etmeyen sırf tekliği iken, vâhidiyyet mertebesi ilâhî sıfatların ve esmânın tafsîl bulduğu, kesretin zeminini oluşturan teklik kademesidir. Ahadiyyet-i rubûbiyyet, bu küllî ahadiyyet mertebesinin, özellikle Rab isminin tecellî ettiği ve varlık âlemindeki terbiye, idare ve halk etme işlevlerinin tek bir kaynaktan neşet ettiğini vurgulayan bir yönüdür. Mutlak Zât'ın A'mâ'iyetten ahadiyyetine inişinde İnniyyetinin (Benliği) ve Hüvviyyetinin (O'luğu) ortaya çıktığı belirtilir². Bu bağlamda ahadiyyet-i rubûbiyyet, Hakk'ın Rab olarak birliğinin, varlıkların terbiye edilişindeki tekliğini ve bu birliğin Hûd (a.s.)'ın hikmetinin temelini oluşturduğunu ifade eder.