Âlem-i Mânâ niçin Yûsufiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Âlem-i Mânâ, tasavvufî vücud bahsinde soyut yönü temsil eden, akıl ve kalp ile idrâk edilen ruhânî bir âlemdir. Yûsufiyye Fassı, bu âlemin anlaşılmasında önemli bir kapı açar. Hz. Yûsuf'un şahsında tecellî eden "mânâ-i Yûsufiyye", Nûr-u Muhammediyye'nin dünya üzerindeki bir zuhuru olarak kabul edilir¹. Bu mânâ, aynı zamanda Hakk'ın zuhur mahalli olan "gönül" ile özdeşleştirilir. Kalb bedenin, nefsin canı iken, gönül ruhun canıdır ve bu ayrım, Yûsuf'un temsil ettiği mânevî derinliği gösterir¹.

Hz. Yâkub'un, "Akl-ı külli" mertebesinde, Yûsuf'a duyduğu aşk, diğer fiziki oğullarına duyduğu bağdan farklıdır. Bu aşk, Yûsuf'un kendisinden meydana gelen bir "gönül oğlu" olmasından kaynaklanır ve onun mânâ-i Nûr-u Yûsufiyye'yi taşımasından ileri gelir¹. Yûsuf'un âlem-i misâl'den dünya beşer ve ef'âl mertebesine nüzûlü, yani soyut mânâların somut âlemde tezahür etmesi, Yâkubiyyet ocağında bir çocuk olarak zuhur etmesiyle gerçekleşir. Bu durum, "gönül" hakikatinin ortaya çıkışını ve Yûsuf'un bu hâlin zuhur mahalli olarak seçilmesini ifade eder².

Âlem-i mânâda yolculuklar ve idrâkler, ruh bedenimiz olan bâtınımızla ilişkilidir. İki katlı ev benzetmesiyle ef'âl âlemi (bedenimiz) ve esmâ âlemi (ruh bedenimiz) arasındaki ilişki açıklanır; ruh bedenimiz, âlemimizin kendi içindeki derinliklerini barındırır³·⁴. Bu bağlamda, Yûsufiyye Fassı, mânâ âleminin, yani soyut hakikatlerin, somut âlemde nasıl tecellî ettiğini ve insan gönlünde nasıl bir karşılık bulduğunu Hz. Yûsuf'un hikayesi üzerinden idrâk etmemizi sağlar.