Altı kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Âdemiyyet mertebesi, tasavvufî sülûkun başlangıç noktalarından biridir ve Hazret-i Ahadiyyet'in zuhur mahalli olan "yeryüzü"nde "Hazret-i Âdem" ismiyle tecellî etmesidir. Bu mertebe, insanın kendi vücud iklimini ve Tevhid hakikatlerini anlaması için bir anahtardır. Kur'ân-ı Kerîm'deki "Halife-Âdem" kavramı, insanın yeryüzündeki varoluşunun ve mânevî yolculuğunun ilk adımıdır.

Kitapta belirtildiği üzere, Âdem kelimesini oluşturan harfler (elif, dal, mim) tasavvufî derinliklere sahiptir. Elif, en alt mertebe olan Nefs-i Emmâre'den başlayıp yukarıya doğru yükselişi, yani Mi'râc merdivenini temsil eder. Dal, şeriat, tarikat, hakikat ve marifet olmak üzere dört mertebeden Hakikat-i Ahadiyyet'e ulaşmayı ifade eder. Mim ise Hakikat-i Muhammediyye'nin zuhur mahalli olan Hz. Muhammed'in (s.a.v.) tecellîsini ve o mertebedeki zuhurunu gösterir. Namazdaki kıyam, rüku ve secde hareketleri de sırasıyla elif, dal ve mim harflerini sembolize ederek "Ben Âdemim" hükmünü mühürler.

Âdemiyyet mertebesi, aynı zamanda "a'dem" (yokluk) ve "Âdem" (varlık) arasındaki farkı idrak etme mertebesidir. Zat-ı Mutlak'ın "küntü kenzen mahfiyyen" (gizli bir hazine idim) sırrıyla, yokluktan varlığa çıkışı, yani "a'dem"den "Âdemlik"e geçişi ifade eder. Bu, Hakikat-i İlâhiyye'nin bütün mertebelerde seyrini başlatan bir zuhurdur. İnsanın bu Âdemiyyet mertebesine mânen ayak basması, Kur'ân-ı Kerîm'deki Âyet-i Kerîme'lerde belirtilen hakikatleri kendi bünyesinde yaşayarak mümkün olur. Bu, kişinin "hayvan-ı nâtık"tan "nefs-i nâtıka"ya ve oradan da "Kur'ân-ı nâtık"a dönüşmesinin başlangıcıdır. Bu mertebede kişi, Rabb, melekler, yeryüzü ve halife gibi kavramların kendi vücud iklimindeki karşılıklarını idrak etmeye başlar ve böylece gerçek Âdem hüviyetine erme yolunda ilerler.