Altı Peygamber (Cilt 2) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki İrfanî dersler, "Nûh Neciyyullah" mertebesi üzerinden açıklanmaktadır. Kitap, Nûh Sûresi'nin 16, 17 ve 18. âyetlerini tefsir ederek sâlike önemli yol haritaları sunar.

1. Hakikat-i Muhammediyye'ye Yönelme ve Tabiat Karanlığından Kurtulma (Nûh Sûresi 71/16):

• Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, kendi nefsî benliğinin tabiat karanlığına daldığında, İlâhî ilmi yansıtan Hakikat-i Muhammediyye'nin zuhur mahalli olan İnsân-ı Kâmil'e yönelmeyi niyet eder. Bu, içsel bir aydınlanma arayışıdır. Güneşin İlâhî ilmi, Ay'ın ise Hakikat-i Muhammediyye'yi temsil etmesi gibi, sâlik de bu İlâhî nûru kendi iç dünyasına yansıtmayı amaçlar.
• Fiil ekseninde işleyiş: Bu niyet, İnsân-ı Kâmil'in rehberliğine tâbi olma fiiliyle tezahür eder. Bir Hakk dostunun yanında bulunarak, ona benzemeye çalışarak ve onun irfanından istifade ederek bu karanlığı aydınlığa çevirme gayreti gösterilir.
• Hâl ekseninde işleyiş: Bu yöneliş ve fiiller sonucunda sâlikte "Nûhiyyet-necat" hâli zuhur eder. Bu hâl, "esmâ-i nefsiyye"den, yani nefsî sıfatların esaretinden kurtulma ve İlâhî hakikatlere doğru bir yükselişin başlangıcıdır.
• Mârifet ekseninde işleyiş: Sâlik, Hakikat-i Muhammediyye'nin İnsân-ı Kâmil'de tecelli ettiğini ve bu tecellinin kendisini gafletten kurtaracak bir nûr olduğunu idrak eder. Bu, mârifet makâmının ilk adımlarından biridir.

2. Nefsî Mertebelerden Uruc ve Gerçek İnsâniyet Mertebesine Yükselme (Nûh Sûresi 71/17-18):

• Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, kendisini "yerden biten bir ot" gibi gaflet içinde bir varlık olarak görmekten kurtulmayı, Cenâb-ı Hakk'ın "venefahtü" sırrıyla bahşettiği İlâhî kimliği ve aklı idrak etmeyi niyet eder. Bu, nefsî mertebelerden (nebat, maden, hayvan) gerçek insâniyet mertebesine uruc etme arzusudur.
• Fiil ekseninde işleyiş: Bu niyet, kendi hâlini sorgulama ve "ot"luk mertebesinden kurtulmak için çaba gösterme fiiliyle gerçekleşir. Kitap, "ot" mertebesinde yaşayan insânın mes'ûliyetinin olduğunu vurgular. Bu mes'ûliyet, Hakk dostlarının rehberliğinde nefsî terbiye ve arınma yoluna girmeyi gerektirir.
• Hâl ekseninde işleyiş: Sâlik, "ot"luk hâlinden "hayvan" (hay-ve-an) hâline, yani her an yaşadığının farkında olma hâline, oradan da gerçek insâniyet hâline yükselir. Bu hâl, nefsin mahkûmiyetinden kurtularak hür bir insân olma durumudur.
• Mârifet ekseninde işleyiş: Sâlik, kendi varoluşunun İlâhî bir lütuf olduğunu, bedenin topraktan geldiğini ancak ruhun Hakk'a ait olduğunu idrak eder. Bu mârifet, iki dönüş arasındaki büyük farkı anlamasına ve hayat nimeti varken mertebeler arası yükselişin önemini kavramasına yardımcı olur.

3. Necat ve Vuslatın İrfanî Seyri (Genel):

• Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, irfan olunma hubbiyeti gereği, tohumun meyveye dönüşmesi gibi kendi hakikatine vuslat etmeyi ve necat bulmayı niyet eder. Bu, "vebtegu ileyhil vesilete" sırrına uygun olarak vesile arayışıdır.
• Fiil ekseninde işleyiş: Bu niyet, hamd seyrinde, yani Hakk'a şükrederek ve O'nun isimlerinin tecellilerini müşâhede ederek gerçekleşir. Nûh'un gemisi metaforuyla, İnsân-ı Kâmil'in inşa ettiği gemiye binerek İlâhî ilim deryasında yüzme ve beşerî ölümden korunma fiili vurgulanır. Bu gemi, sâlikin kurtuluş ve necat bulma aracıdır.
• Hâl ekseninde işleyiş: Sâlik, bu seyrin sonunda "Muhammed" olarak görünme hâline, yani Hakikat-i Muhammediyye'nin kendisinde tecelli etmesi hâline ulaşır. Bu, irfan olunma hubbiyetinin murada vasıl olmasıyla gelen bir necat hâlidir.
• Mârifet ekseninde işleyiş: Sâlik, her makâmın (mertebenin) "billâhi" (Allah ile) ve "lillâhi" (Allah için) inşasının o makâmın necatı olduğunu idrak eder. Gizli hazine olan irfan olunma hubbiyetinde vuslat ve necatın mahfuz olduğunu ve hamd etme sürecinde aslına vuslat ederek Muhammed'e vasıl olduğunda necat bulacağını mârifetle kavrar.