Altı Peygamber — Hz. Âdem Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle Âdemiyyet mertebesinin idrâkiyle başlar. Kitap, Âdem kıssasının sadece geçmişte yaşanmış bir hikâye olmadığını, her bir insanın kendi hayat hikâyesi olduğunu vurgular. Bu bağlamda, sâlikin "o vakti hatırla ki" hükmüyle kendine dönmesi ve Âyet-i Kerîme'lerde belirtilen "Rabb, melekler, yeryüzü ve hâlife" gibi ana varlıkların kendi vücûd iklimindeki karşılıklarını bulup idrâk etmeye çalışması gerekir. Bu, bir tefekkür, idrâk ve şuurlanma zamanıdır. Kişi, bu hadîseleri idrâk etmediği sürece mânen Âdemiyyet mertebesine ayak basmamış demektir; fikren ve rûhen gerçek Âdem olamamış, sadece Âdem sûretinde kalmıştır. Gerçek Âdem hüviyetine ermek, bu gerçekleri yaşamakla mümkündür, aksi halde hayat gaflet ve beşerî benlik içinde geçer.

Bu irfânî derslerin bir diğer önemli boyutu, iki yönlü yaşam idrâkidir. Bu, "cüz'de kül'ü" ve "kül'de cüz'ü" idrâk etmektir; yani parçada bütünü ve bütünde parçayı görmek. İrfâniyyet, genelden özele ve özelden genele geçişi idrâk etmek ve her ikisini bir arada yaşayabilmektir. Bu idrâk, sâlikin varlıkları sadece dışsal birer olgu olarak değil, kendi iç dünyasının tecellîleri olarak görmesini sağlar.

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, aynı zamanda Peygamberlerin hayat tecrübelerinden ilham almak ve onların yaşadığı mertebeleri kendi bünyesinde tahakkuk ettirmeye çalışmaktır. Âdemiyyet, Nûhiyyet, İbrâhimiyyet, Mûseviyyet, İseviyyet ve Muhammediyyet mertebeleri, sâlikin sülûk yolculuğundaki duraklardır. Her bir Peygamberin hayat hikâyesi, kendi mertebesinin özelliklerini ve geçişlerini örneklerle açıklar. Bu mertebeler, İslâm'ın içinde mevcut olup, onların hakikatlerini yaşamak, gerçek mi'râc hakikatini ortaya çıkarır.

Son olarak, sâlikin irfânî dersleri, istiğfar ve tevbe ile kendi varlık vücûdunun günah olduğunu idrâk etmesidir. "Senin varlık vücûdun sana günah olarak yeter" sözü, benlik davasında bulunmanın, yani nefsî benliğin en büyük günah olduğunu gösterir. Hz. Âdem ve Havvâ'nın istiğfarı, insanoğlunun yeryüzündeki ilk istiğfarıdır ve sâlikin de bu istiğfar mertebesinden başlayarak geldiği mertebeye doğru yolculuğa çıkması gerekmektedir. Bu yolculukta, her bir insanın kendi hayat hikâyesini bu irfânî dersler ışığında okuması, ahiret yolculuğunda nerede olduğunu anlamasına yardımcı olacaktır.