A'râf 172 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

A'râf Sûresi 172. âyeti, tasavvufî açıdan sâlikin mânevî yolculuğunda temel bir referans noktasıdır. Bu âyet, Allah'ın Âdemoğullarının sulplerinden zürriyetlerini alıp, onları kendilerine karşı şahit tutarak "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" diye sorduğunu ve onların da "Evet, şahit olduk" diye cevap verdiğini belirtir²·³. Bu ezelî ahit, insanın özünde Allah'ı tanıma kapasitesine sahip olduğunu gösterir⁴.

Sâlik için bu âyet, Hak ile olan ezelî bağın hatırlanması ve tahkik edilmesi anlamına gelir. İnsanın nefs-i emmârenin dünyevî arzularına yönelmesi, bu ezelî ahdi unutmasına ve Rabbiyle arasındaki bağı zayıflatmasına sebep olur⁴. Sâlikin görevi, bu unutulmuş ahdi yeniden idrâk etmek ve Hakk'a vuslat yolunda ilerlemektir. Bu ahit, sadece bir iman sözü değil, aynı zamanda Allah'ın emirlerine uymak, resullerin ve nebilerin bildirdiği hakikatleri kabul etmek, adaletli olmak ve emanete riayet etmek gibi ahlaki ve sosyal yükümlülükleri de kapsar¹.

Tasavvufî mertebelerde, bu ahdin idrâki sâlikin ilerlemesiyle derinleşir. "Kendi nefisleri üzerine şahit olurlar" ifadesi, "iman ederler" den daha ileri bir mertebeyi işaret eder; zira iman etmek, terakkiden sonra yeniden birinci sınıftan başlamak gibi olurdu⁵·⁶. Bu şahitlik, insanın Hak ile olan ilişkisinde daha derin bir idrâk ve tecrübe seviyesini ifade eder. Her an-ı gayr-i münkasimde vücud-ı mutlak cânibinden gelen "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" hitabı, nefes-i rahmânî ile vâki olup, eşyayı o an içinde ma'dûm ve mevcûd kılarak terbiye eder⁷. Sâlik, bu hitabı idrâk ederek Hak ile olan birliğini ve O'nun Rabliğini her an yeniden tasdik eder.