Arş'ın önündeki başlıca engel nedir?
Verilen kaynaklarda Arş'ın önündeki başlıca engel doğrudan ifade edilmemektedir. Ancak tasavvufî metinlerde Arş, ilâhî rahmetin merkezi ve en yüksek idrak ile tecellî makamı olarak tanımlanır. Bu bağlamda, sâlikin Hakk'a vâsıl olmasının önündeki genel engellerden yola çıkarak, Arş'a ulaşmanın önündeki engellerin de nefs kaynaklı olabileceği çıkarımı yapılabilir. Zira tasavvufta her türlü manevî ilerlemenin önündeki temel engel nefs olarak belirtilir ve "Nefsini aşmadan Hakk'a vâsıl olamazsın" hikmeti bunu destekler. Arş'ın kalpteki tecellîgâh olduğu düşünüldüğünde, kalbin saflaşmasına engel olan her şey Arş'a ulaşmanın da önünde bir engel teşkil edecektir¹.
Detaylı cevap
Arş, lugatte 'çıkış aleti, merdiven, urûc vâsıtası' ve 'çatı' anlamlarına gelir²·³. Tasavvufî açıdan ise Arş, tüm varlık âlemini kuşatan, Rahmân isminin tecellîgâhı ve ilâhî rahmetin merkezi olan bir mahaldir²·⁴. Cenâb-ı Hakk'ın "Rahmân, Arş'a istivâ etti (hükümrân oldu)" (Tâ-Hâ 20/5) buyruğu, Arş'ın ilâhî hükümranlığın ve rahmetin en yüksek mertebesi olduğunu gösterir².
Tasavvuf ehli, Arş'ın sırrını taşıyan yegâne mekânın kalp olduğunu belirtir¹. İnsanın Rabbiyle kurduğu en derin bağın kalbinde açığa çıktığı ve nefsin saflaştırılmasıyla kalbin Arş gibi ilâhî bir tecellîgâh hâline geldiği ifade edilir¹. Bu durumda, Arş'a ulaşmanın önündeki engeller, kalbin bu ilâhî tecellîye engel olan unsurlarıdır.
Genel olarak tasavvufî sülûkun önündeki başlıca engel nefs olarak tanımlanır. Bu engel, sülûkun farklı mertebelerinde farklı yüzler gösterir: başlangıçta gaflet ve cehâlet; vasatında ucb ve riyâ; nihâyetinde ise sâlikin kendi tahakkukundan haberli olması gibi ince hicâblar. Nefsin bu engelleri aşılmadıkça Hakk'a vâsıl olmak mümkün değildir. Dolayısıyla, Arş'ın kalpteki tecellîgâh olduğu ve ilâhî rahmetin merkezi olduğu düşünüldüğünde, nefsin bu olumsuz halleri, kalbin saflaşmasına ve dolayısıyla Arş'ın sırrına vâkıf olmaya engel teşkil edecektir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Ra'd Sûresi · s.64““Allah, varlık âlemini var edip düzene koyduktan sonra, en yüksek idrak ve tecellî makamı olan Arş’ta (kalpte, idrak merkezinde) zuhur etti.” Bu ifade, insanın ”Oku
- 2Zümer Sûresi · s.194“" Hâffîne min havlil arş " ( Arş'ın etrâfını kuşatmış hâlde ): " Arş " kelimesi "çatı" ma'nâsına gelir. Tüm varlık âlemini (mülk ve melekût âlemlerini) kuşatan,”Oku
- 3Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1) · s.197“---------------------- Arş-çatı, binanın en üstü sonu demektir. “ Arş'ın Azîmüşşan sahibidir .” Bu muazzam arş’ın altında sadece bizim kısacık süremiz olan bu a”Oku
- 4Kelime-i Muhammediyye · s.439“Ve Yüce Allah Arş'ın sahibidir. Çünkü Hak "Rahmân" ismi ile Arş üzerine hükmetmiştir. Bu sebeple üzerine Arş'ın kuşatması olup da kendisine ilahi rahmet isabet ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.