Aşk kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Aşk, tasavvufun en yüksek itici gücü olup, sülûku tahammül edilebilir kılar ve fenâyı tatlılaştırır. Ancak bu derin ve mahvedici sevgi, belirli şartlar altında bozulma veya gizlenme tehlikesiyle karşı karşıyadır.

İlk olarak, niyetin bozulması aşkın hakikatini zedeler. "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) hadisi uyarınca, sâlikin niyetine riyâ (ameli halk için yapma), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) karışırsa, aşk hâli tahakkuk etmez ve gizlenir. Bu durumlar "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve aşkın safiyetini bozar.

İkinci olarak, şer'î edebin terk edilmesi aşkın bozulmasına yol açar. Bir hâl ne kadar yüce görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadıkça istidrâçtır; yani Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelir. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir". Aşkın ilâhî bir delilik olarak tanımlanmasına rağmen, şer'î sınırlar içinde kalması esastır.

Üçüncü olarak, gaflet ve ülfet aşkın gizlenmesine neden olur. Sâlikin, aşk hâlinin gerçek sahibi olan Hakk'tan gâfil olup, hâlin kendisine âşık olması durumunda aşk gizlenir. Bu, "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetinde ifade edilen duruma benzer. Aşkın kemâli maşukta yok olmakla gerçekleşirken¹, sâlikin kendi hâliyle meşgul olması, maşuktan uzaklaşmasına ve aşkın gizlenmesine sebep olur. Bazen bu gizlenme, sâliki bekâ-i tâm öncesi temkîne hazırlayan ilâhî bir lütuf olarak da tecelli edebilir. İçsel olan kuvvet (aşk) bulunca, dışsal olanın hükümleri gizlenir; ruhanî hükümler üstün geldiğinde nefsanî sıfatlar gizlenir². Aşkın gizlenmesi, aynı zamanda sâlikin topraktan yaratılmış cisminde nefsin mânevî ölümle gizlenmesi gibi bir durumla da ilişkilendirilebilir³.