Aşk ve İrfân Yolunda kitabına göre Aşk ne anlam taşır?
Tasavvufta aşk, sâlikin Hakk'a duyduğu mahvedici, şiddetli ve fânî kılan sevgidir; muhabbetten daha derin ve yakıcı bir hâldir. Bu ilâhî sevgi, sülûkun en yüksek itici gücü olup, mücâhedeyi tahammül edilebilir kılar ve sâliki fenâya ulaştırır. Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde ve Niyâzî-i Mısrî'nin dîvanında sıkça işlenen aşk, akıl ve irâdenin geri çekildiği, dedikodu ve münâzarayı izâle eden bir vehb-i ilâhîdir¹. Aşk yolu, başlangıçta kolay görünse de sonunda sarp ve çetin bir geçittir; canın fedakârlığını gerektiren, akıl kılavuzunun yanıltıcı olduğu bir sahrâ yoludur²·³.
Detaylı cevap
Aşk, tasavvufî sülûkun temel motivasyonu ve itici gücüdür⁴. Lugat anlamı "şiddetli sevgi" olup, tasavvufta sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisini ifade eder; muhabbetten daha şiddetli ve yakıcıdır, sâhibini fânî kılar. Kur'ân-ı Kerîm'deki Bakara 165. ayetinde geçen "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" ifadesi, aşkın temel düsturunu oluşturur. Aşk, sülûkun en yüksek itici gücü olarak mücâhedeyi tahammül edilebilir kılar ve fenâyı tatlı bir hâle getirir.
Aşk ve muhabbet arasında önemli bir fark vardır: Muhabbet, sevenin sevdiğini şuurla ve kontrolle sevmesi, akıl ve irâde ile birlikte çalışan bir sevgi iken; aşk, sevenin sevdiğine mahvolması, kontrolün kaybolması, akıl ve irâdenin geri çekilmesi durumudur. Klasik bir tabirle "el-aşkü cünûnün ilâhî" yani "aşk ilâhî bir deliliktir". İlâhî aşk, kelimelerle ve cümlelerle anlatılamaz, mektep ve medreselerdeki akıl yoluyla tahsil ile elde edilemez; uzun yıllar gayret gösterilmesiyle tecelli eden bir hâldir⁵.
Aşk yolu, uzaktan kolay görünse de, sonunda sarp ve çetin bir geçittir². Bu yol, canın fedakârlığını gerektiren, akıl kılavuzunun yüzlerce yanılgıya düşebileceği "korkunç sahrâ yolu" olarak nitelendirilir³. Aşk atını akıl ve irâde dizginiyle geri çekmek mümkün değildir; ilâhî aşkın üstün gelmesinde avamın riayet ettiği akıl yolunda yürümek mümkün değildir, bu sebeple avama göre aşk yolu dar gelir⁶. Aşk-ı hakîkî, i'tikādâttaki bahsi ve münâzarayı izâle eden bir vehb-i ilâhîdir; dedikodudan feryâda erişir ve kıyl ü kâl sahiplerinde bulunmaz¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.717“Ey Hak yolunun sâliki olan can, i'tikādâttaki bahsi ve münâzarayı bir vehb-i ilâhî olan aşk götürür ve izâle eder. Zirâ aşk-ı hakîkî dedikodudan feryâda erişici”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 · s.1368“"Aşk yolu uzaktan kolay görünür; fakat iyi düşün, çünkü sonunda bu aşk yolunun geçidi sarp ve çetin olur." Hâce Hâfız buyurur: "Ey saki, aşk kadehini devret ve ”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.875“Bu korkunç sahrâ yolunda akıl kılavuzu yüzlerce yanılgıdır. “Korkunç sahrâ yolu”ndan kastedilen, Allah’a aşk yolu, Hakk’a erişme yolu demektir. Çünkü bu yolda c”Oku
- 4İlahi Aşk, Aşk
- 5Karagün Dostuyum (Cilt 2) · s.89“Bu hormon aşklarından başka asıl olan bir de ilâhi ve kudsi aşk vardır. Bizim de anlatmak istediğimiz budur. İlâhi aşk kelimelerle, cümlelerle anlatılmaz ve anl”Oku
- 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.6097“Aşk atını akıl ve irade dizgini ile geriye çekmek mümkün değildir. Ve ilahi aşkın üstün gelmesinde avamın riayet ettikleri akıl yolunda yürümek mümkün değildir.”Oku
İlgili sorular
- Mübârek Geceler eserinin yapısı nasıldır, hangi bölümlere ayrılır?
- TB. Kelime-i Şîsiyye eserinin yapısı nasıldır, hangi bölümlere ayrılır?
- Bendeki Terzi Babam (Cilt 2) kitabına göre Hâl ne anlam taşır?
- Vahiy ve Cebrâîl kitabına göre Mîrâc ne anlam taşır?
- Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2) eserinde Esmâ'ül Hüsnâ kavramı nasıl ele alınır?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.