Aşk ve İrfân Yolunda kitabına göre Aşk ne anlam taşır?

Aşk, tasavvufî sülûkun temel motivasyonu ve itici gücüdür³. Lugat anlamı "şiddetli sevgi" olup, tasavvufta sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisini ifade eder; muhabbetten daha şiddetli ve yakıcıdır, sâhibini fânî kılar. Kur'ân-ı Kerîm'deki Bakara 165. ayetinde geçen "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" ifadesi, aşkın temel düsturunu oluşturur. Aşk, sülûkun en yüksek itici gücü olarak mücâhedeyi tahammül edilebilir kılar ve fenâyı tatlı bir hâle getirir.

Aşk ve muhabbet arasında önemli bir fark vardır: Muhabbet, sevenin sevdiğini şuurla ve kontrolle sevmesi, akıl ve irâde ile birlikte çalışan bir sevgi iken; aşk, sevenin sevdiğine mahvolması, kontrolün kaybolması, akıl ve irâdenin geri çekilmesi durumudur. Klasik bir tabirle "el-aşkü cünûnün ilâhî" yani "aşk ilâhî bir deliliktir". İlâhî aşk, kelimelerle ve cümlelerle anlatılamaz, mektep ve medreselerdeki akıl yoluyla tahsil ile elde edilemez; uzun yıllar gayret gösterilmesiyle tecelli eden bir hâldir⁴.

Aşk yolu, uzaktan kolay görünse de, sonunda sarp ve çetin bir geçittir². Bu yol, canın fedakârlığını gerektiren, akıl kılavuzunun yüzlerce yanılgıya düşebileceği "korkunç sahrâ yolu" olarak nitelendirilir⁵. Aşk atını akıl ve irâde dizginiyle geri çekmek mümkün değildir; ilâhî aşkın üstün gelmesinde avamın riayet ettiği akıl yolunda yürümek mümkün değildir, bu sebeple avama göre aşk yolu dar gelir⁶. Aşk-ı hakîkî, i'tikādâttaki bahsi ve münâzarayı izâle eden bir vehb-i ilâhîdir; dedikodudan feryâda erişir ve kıyl ü kâl sahiplerinde bulunmaz¹.