Aşk ve İrfân Yolunda kitabına göre Mârifet ne anlam taşır?

Mârifet, tasavvufî sülûkun en üst mertebesi ve vâsıllık makâmıdır. Bu mertebe, şerîat, tarîkat ve hakîkatten sonra gelen, Hakk'ın bilfiil tanınması hâlidir. Mârifet, sadece bilgi edinmekten öte, bilginin müşâhede yoluyla yaşanmasıdır; âlimin bildiğini, ârifin ise şâhit olduğu bir hâldir. Bu durum, hakk'el-yakîn mertebesiyle eşdeğerdir; sâlik artık sadece bilmekle kalmaz, bilfiil yaşar. Mârifet, üç temel mertebede ele alınır: Mârifet-i nefs, kişinin kendi nefsinde Hakk'ın tecellîsini idrâk etmesi; Mârifet-i Hak, Hakk'ı esmâ, sıfât ve zâtıyla tanıması; ve Mârifet-i âlem, kâinatın Hakk ile olan irtibatını görmesidir. Bu üçü bir araya geldiğinde mârifet-i tâm oluşur.

Mârifet yolunda ilerlemek için nefsânî hazların terk edilmesi ve riyâzât (nefsî perhizler) yapılması gereklidir⁴. Bazı kâmiller, sâlikin önce nefsini kötü sıfatlardan temizleyip mârifete istidatlı hâle gelmesini, ardından ilâhî aşkı hâsıl etmesini uygun görürken; bazıları ise önce aşkın hâsıl olmasıyla bütün nefsânî eksikliklerin ortadan kalkacağını belirtir¹. Nitekim, Halvetiye-i Uşşâkiye yolunda ilim ve aşk, mârifet sohbetlerinin temelini oluşturur⁵. Mârifet, ilâhî aşk ile birlikte anılan ve kalbin sır âlemine açılmasıyla dünyada tadılabilecek bir huzur hâli olarak da açıklanır⁶. "Vuslat mârifettir" ifadesiyle, Hakk'a ulaşmanın ve O'nunla birleşmenin mârifetle mümkün olduğu vurgulanır²·³. Mârifet, Hakk muhabbeti ve aşk ile birlikte işin aslı olarak görülür³. Ancak, aşkın duygusallığı dahi bir perde hâline gelebileceği için, gerçek ehlullah aşkı da aşarak mârifete ulaşmayı hedefler². Mârifet, ilim ile zevkin, kalp ile ruhun, mârifet ile muhabbetin dengesi gibidir; mârifet meyvelerini tatmak mühim olsa da, asıl kemâl o mârifetleri hâl ve istiğrak hâline getirmek, yani onların şarabını içmektir⁷.