Bakara 156 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Bakara 156. ayetindeki "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" (Şüphesiz biz Allah'tanız ve şüphesiz O'na döneceğiz) ifadesi, tasavvufta kulun varoluşsal hakikatini ve nihai gayesini beyan eder. Bu ayet, sâlikin Allah'a olan aidiyetini ve O'na dönüşünü vurgulayarak kurbiyet kavramının özünü teşkil eder (Kurbiyet, K1-456). Ayetin ilk kısmı olan "innâ lillâhi" (biz Allah içiniz), kulun varlığının Allah'a ait olduğunu ve O'nun rızası doğrultusunda yaşaması gerektiğini anlatır. Bu, tasavvuftaki sıbgatullah (Allah'ın boyası) kavramıyla da ilişkilidir; yani kulun ilâhî ahlâkla ahlâklanması ve Hakk'ın nuruyla renklenmesidir⁵.

Ayetin ikinci kısmı olan "innâ ileyhi râciûn" (şüphesiz O'na döneceğiz), kulun ölümle birlikte veya manevî sülûk neticesinde Allah'a olan dönüşünü ifade eder. Bu dönüş, sadece fiziksel bir son değil, aynı zamanda manevî bir kalboluş ve Hak'la bütünleşme idrakıdır⁶. Hadîs-i kudsîde belirtilen kurb-i ferâiz ve kurb-i nevâfil mertebeleri, bu dönüş yolculuğunda kulun Allah'a yakınlaşma derecelerini gösterir (Kurbiyet, K1-456). Bakara 156, özellikle musibet anlarında bu teslimiyetin ve dönüş idrakının önemini vurgular; zira musibet karşısında bu ayeti okumak, kulun kendi varlığını Hakk'a iade etmesi ve O'na olan borcunu idrak etmesidir⁴·². Necdet Ardıç gibi mürşidler de bu ayetin tasavvufî önemine dikkat çekmişlerdir⁷·⁸.