Bakara 269 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Bakara Suresi 269. ayetinde geçen hikmet kavramı, tasavvufî düşüncede derin bir anlam taşır. Ayet, "Kime dilerse hikmeti ona verir; şüphesiz kendisine hikmet verilene büyük bir hayır da verilmiştir" (Bakara, 2/269) ifadesiyle hikmetin ilâhî bir bağış olduğunu ve bu bağışın sahibine "çok hayır" getirdiğini vurgular¹·²·³. Hikmet, sadece bilgi sahibi olmak değil, aynı zamanda bu bilgiyi doğru ve yerinde kullanma, eşyanın hakikatini kavrama ve ilâhî sırları müşahede etme yeteneğidir. Hicr Suresi'nde de belirtildiği gibi, "Hakîm" kelimesi, ayetlerin hem hikmetli oluşuna hem de muhkem kılınmış oluşuna işaret eder⁴. Bu durum, hikmetin ilâhî kaynağını ve sağlamlığını gösterir. Tasavvufî açıdan hikmet, sâlikin kalbinde açılan bir idrak kapısıdır; bu kapıdan geçen sâlik, Allah'ın "el-Adl" isminin tecellisi olan mîzânı (dengeyi) her şeyde görmeye başlar. Hikmet verilen kişi, ilâhî ahlâkla ahlâklanır ve Hakk'ın nuruyla renklenir ki bu durum Sıbgatullah olarak ifade edilir⁵. Bu, sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanarak Hak'ın hilâfet emanetini izhara mahal olmasıyla ve kıyâmet-i nefsî ile nefsini her gün hesaba çekmesiyle elde edilen bir mertebedir. Hikmet, sâlikin Hak ile perdesizleştiği, her hâlin ve her zuhurun Hak'ın bir tecellisi olduğunu gördüğü mârifet mîzânına ulaşmasında temel bir rol oynar.