Bakara 30 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Bakara Sûresi 30. ayetindeki "halîfe" kavramı, tasavvufta insanın yeryüzündeki mânevî nâibliğini ve Hak'tan aldığı emaneti taşıma sorumluluğunu vurgular. Bu halîfelik, insanın kendi başına müstakil bir vücut sahibi olmadığını, aksine Halîk'ın zuhûruna ayna olan bir mahal olduğunu gösterir. Âdem'in tüm Esmâ'yı kabule müsait câmî bir mahalle sahip olması, bu halîfeliğin özünü teşkil eder. Sâlik için bu ayet, kendi iç âleminde yaşanan bir tevhîd mücadelesine ışık tutar¹. Bu mücadelede sâlik, nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanarak (tezkiye), Hak'ın hilâfet emanetini izhâra mahal olur (tecellî) ve nihayetinde "halîfe" ile "müstahlif" arasındaki perdesizliğe ulaşır. Bu süreç, sâlikin kalbinde hakikî hilâfetin, yani ilâhî emanetin tecellîsinin ortaya çıkmasıyla sonuçlanır¹. İnsan-ı kâmil, bu câmîliğin tahkîki ile halîfelik vasfını tam anlamıyla tahakkuk ettirir.