Bast'ı yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Bast hâlini yaşamak için sâlikin günlük amelî tertibi, tasavvufî sülûkun temel prensipleri doğrultusunda şekillenir. Bu tertip, sâlikin kalbini Hak ile genişletme ve ferahlatma amacını taşır.

Öncelikle, mürşid-i kâmilin tertibi büyük önem arz eder. Hakikat talibinin kendi fikriyle yaptığı amel ve mücâhede ya haddinden fazla ya da eksik olabileceği için, onu itidalli kılmak ancak insân-ı kâmil olan mürşidin tertibiyle mümkündür¹. Bu tertip, sâlike özel olarak verilen virdleri içerir (Vird). Virdler, günlük muayyen zikir ve dualar olup, sâlikin düzenli olarak okuması gereken listelerdir. Bu virdlerin düzenli icrası, kalpte sekîne, ünsiyyet ve muhabbet hâllerinin zuhur etmesine vesile olur.

İkinci olarak, Kur'an-ı Kerim okumak ve tefekkür etmek amelî tertibin önemli bir parçasıdır. Sâlikin, günlük olarak en az bir yaprak Kur'an-ı Kerim'i mealiyle birlikte, sessiz değil sesli okuması ve meal üzerinde tefekkür etmesi tavsiye edilir². Bu okuma esnasında dikkatini çeken ayetleri not alması, mârifet mertebesinde idrakini geliştirmesine yardımcı olur.

Üçüncü olarak, günlük hayatın içinde Hak ile beraberliği idrak etmek bast hâlinin sürdürülmesi için elzemdir. Sâlik, günlük işlerinde, hatta nefsiyle mücadelesinde dahi, yaşadığı hadiselerin ardındaki ilahi dinamikleri ve Hak'kın tecellilerini görmelidir³. Bu, "Hakkel Yakin" mertebesine ulaşma yolunda, hakikatin ta kendisiyle yaşama çabasıdır (Hakkel Yakin). Çalışırken veya işsiz kalmışken bile derneğe giderek manen dayanıklı ve muhabbetli olmak, bu beraberlik şuurunun bir yansımasıdır⁴.

Son olarak, tüm bu amellerin tertib ve nesak üzere olması gerekmektedir. Zira "kitâb-ı Hudâ'da hiçbir şey tertibsiz ve bî-nesak yazılmamıştır"⁵. Bu düzenli ve tertipli amel, sâlikin kalbinde bast hâlinin yerleşmesine ve korunmasına hizmet eder. Bast hâlinde şükür, kabz hâlinde sabır ile bu hâllerin muhâfazası sağlanır.