Bâtın hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Tasavvufî sülûkta bâtın hâllere ulaşmak, yedi nefs mertebesinin aşılmasıyla mümkündür. Bu mertebeler, sâlikin nefsini terbiye etme ve arındırma sürecini ifade eder¹. En alt mertebe olan Nefs-i Emmâre, kötülüğü emreden ve insanı dünyevî arzulara sürükleyen bir hâldir². Bu mertebede şehvet, gazap, kibir, hırs gibi olumsuz sıfatlar hâkimdir ve bâtınî hâller mahcuptur. Emmâre'nin aşılması için tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyet zorunludur.

Emmâre'den sonra gelen Nefs-i Levvâme mertebesinde sâlik, kötülüklerinden dolayı kendini kınar, vicdanı uyanıktır ancak nefsî dürtüler hâlâ mevcuttur. Bu aşamada tevbe, mücâhede ve riyâzat gibi hâller zuhur eder. Nefs-i Mülhime mertebesinden itibaren ise mârifet, kerâmet ve keşif gibi havâs hâllerin yaşanmaya başlandığı belirtilir.

Sülûkun kritik dönüm noktalarından biri olan Nefs-i Mutmainne, kalbin sâkinleştiği ve Hak'la huzura erildiği dördüncü basamaktır. Bu mertebede sâlikin kalbi sâkinleşmiş, dünya olayları karşısında panik yapmaz, ibadetlerden zevk alır ve halka karşı şefkati artar. Mutmainne'den sonra gelen Nefs-i Râdıye ve Nefs-i Mardiyye mertebeleri, sâlikin Allah'tan razı olduğu ve Allah'ın da kendisinden razı olduğu hâlleri ifade eder³. Son mertebe olan Nefs-i Sâfiye / Kâmile ise nefs-i arınmış ve saflaşmış hâlidir⁴. Bu mertebelerden geçilmeden zât mertebesine ulaşmak mümkün değildir⁵.