Bâtın'ın Hâlidiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Bâtın, lugatte 'iç, gizli, görünmeyen' anlamlarına gelir ve tasavvufta Hak'ın iki esas veçhesinden biri olan zâhir-bâtın çiftinin bir parçasıdır. Bu kavramın temel menşei, Hadîd Sûresi 3. ayetindeki "hüve'l-evvelü ve'l-âhirü ve'z-zâhirü ve'l-bâtın" (O Evvel'dir, Âhir'dir, Zâhir'dir, Bâtın'dır) ifadesidir. Bâtın, hem 'gizli olan Hak' yani eşyanın ardındaki hakikat hem de 'eşyanın iç hakikati' yani her şeyin bâtınî mânâsı olarak anlaşılır. Kâf Sûresi 16'daki "biz ona şah damarından daha yakınız" ayeti de bâtının yakınlığını işaret eder.

Verilen kaynaklarda Hâlidiyye Fassı'na doğrudan atıfta bulunularak Bâtın'ın özel bir dayanağı belirtilmemiştir. Ancak, Kelime-i Mûseviyye'de Mevlânâ Hâlid'in (k.s.) bir gazelinden bahsedilmekle birlikte, bu gazelin Bâtın kavramıyla doğrudan ilişkisi açıklanmamıştır³. Genel tasavvufî çerçevede ise, varlığı olan her şeyin dayanağının, akılla idrak edilebilirliği açısından bâtınî olan sabit hakikatleri olduğu ifade edilir¹. Hak Teâlâ'nın, âlemin şekillerinden görünen şeye bağıntısı, idare edici ruhun şekle bağıntısı gibidir; bu durumda Hak, anlam yönünden görünen şeyin ruhu olarak Bâtın'dır². Ayrıca, sırf zâtın vâhidiyet mertebesine nispetle bâtın olduğu, vâhidiyet mertebesinin ise sırf zâtın zâhiri olduğu belirtilir⁴. Bu durum, ilâhî sıfatların suretleri ve mümkün varlıkların hakikatleri için de geçerlidir⁴.