Bekâ billâh kavramının irfânî tanımı, akâidî tanımından nasıl ayrılır?

Akâidde bekâ, Allah'ın zâtına mahsus bir sıfattır ve O'nun varlığının sonu olmadığını, ebedî olduğunu belirtir. Bu, Allah'ın mutlak ve aşkın varlığına dair bir inanç esasıdır. İrfânî tanım ise, bu akâidî temel üzerine inşa edilmiş, ancak sâlikin mânevî yolculuğundaki bir makâmı ifade eder. Bekâ billâh, sâlikin fenâ fillâh makâmından sonra ulaştığı, Allah ile bâkî olma hâlidir. Bu mertebede sâlik, kendi vehmedilmiş varlığını yok sayar (fenâ) ve İlahi Zât'ın zuhuruyla Hak'la kâim olur (bekâ)¹.

Bu ayrım, bekânın iki ana anlamda kullanılmasıyla belirginleşir: Birincisi, Hak'ın sonsuzluğu olan Bekâ-i Hak; ikincisi ise sâlikin Hak'la bâkî olması olan Bekâ-i sâlik veya bekâ billâh. Sâlikin bekâ billâh makâmına ulaşması, fenâ-bekâ silsilesinin son aşamasıdır. Sülûk, mücâhede ve tezkiye ile başlar, kendi vücudundan fânî olma (fenâ) ile devam eder ve Hak'la kâim olarak halka dönme (bekâ billâh) ile kemâle erer. Bu dönüş, sâlikin artık "kendisi" olarak değil, Hak'la kâim olarak halk içinde yaşaması anlamına gelir. İnsân-ı kâmillerin hâlleri tecellî (ilahi görünüm) ve istitâr (gizlenme) arasında olup, bazen bekâ, bazen fenâ hâlleri üstün gelir³. Bekâ billâh, sâlikin kendi varlık ve benlik dikenini çıkarıp, her şeyin Hak olduğunu müşâhede etmesiyle gerçekleşir². Bu, vahdet-i vücûd sırrının açığa çıkmasıdır¹.