Biat kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Biat, sâlikin mürşide sülûka başlama sözü ve manevî bir bağ kurmasıdır. Bu bağın ve ahdin bozulması veya gizlenmesi, tasavvufî bir kavram veya hâlin bozulma ve gizlenme şartları çerçevesinde değerlendirilir. Bu şartlar üç ana başlık altında toplanır:

Birincisi, niyetin bozulmasıdır. Sâlikin biatındaki niyetine riyâ, sum'a veya ucb gibi âfetler karışırsa, biatın manevî gücü ve hakikati bozulur. Riyâ, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hakk yerine halka yönelmesidir. Bu durum, biatın sadece gösteriş için yapılmasına veya başkalarının takdirini kazanma amacına dönüşmesine neden olabilir. Niyetin bozulması, biatın içsel samimiyetini ve Allah için yapılan bir ahit olma özelliğini ortadan kaldırır.

İkincisi, şer'î edebin terk edilmesidir. Biatın ve sülûkun şer'î ölçülere uygun olmaması, hâlin istidrâca dönüşmesine yol açar. Şer'î edebe muhalif bir tatbikat, biatın nebevî modelinden uzaklaşmasına ve Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelen bir duruma dönüşmesine sebep olabilir. Mürşidsiz sülûk veya sünnete aykırı zikir gibi durumlar, biatın dayandığı temel şer'î çerçeveyi zedeler.

Üçüncüsü, gaflet ve ülfettir. Sâlikin biatın sahibinden, yani Allah'tan gâfil olup, sadece biatın kendisine veya mürşide âşık olması, biatın gizlenmesine neden olur. Bu durum, biatın bir araç olmaktan çıkıp amaç hâline gelmesiyle ortaya çıkar. Allah'ı unutanların Allah tarafından unutulduğu gibi (Haşr 59/19), biatın özündeki ilâhî maksattan uzaklaşılması, biatın manevî tesirini kaybetmesine yol açar. Biatın zâhirî ve bâtınî iki yönlü kemâlinin gereği olduğu¹·², bu gizlenmenin bazen bekâ-i tâm öncesi bir lütuf olarak sâliki temkîne hazırladığı da belirtilir.