Biat kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Biat, lugatte 'el verme, anlaşma yapma, sözü vermek' anlamlarına gelir. Tasavvufta ise sülûkun resmî başlangıcı ve sâlikin tarîkata kabul edildiği bir âdâbdır. Bu, mürşid ile mürid arasında kurulan mânevî bir ahiddir, kanunî bir bağ değildir. Biatın temelinde, sâlikin Hak'a söz vermesi, sünnet-i seniyyeye bağlı kalması ve mürşidinin terbiyesinde olmayı kabul etmesi yatar.

Biatın farklı türleri bulunmaktadır: Bey'at-i âmme, geniş kitlelerin imama verdiği biattir. Bey'at-i hâssa, özel sülûka girme ve mürşid-mürid arasındaki bağı ifade eder. Bey'at-i fütüvvet, esnaf zümreleri arasındaki ahlâkî bağı temsil ederken, Bey'at-i tarîkat ise sülûkun başlangıç biatıdır.

Biatın tasavvufî önemi, Fetih Sûresi'nin 10. ayetinde geçen "sana bey'at edenler aslında Allah'a bey'at ederler; Allah'ın eli onların elinin üstündedir" ifadesiyle vurgulanır. Bu ayet, biatın doğrudan ilahî bir mertebe taşıdığını gösterir. Ayrıca, Hudeybiye'de Hz. Peygamber'e sahabenin ağacın altında verdiği Bey'at-ı Rıdvân, tasavvufî biatın arketipi olarak kabul edilir ve Hak Teâlâ bu biata 'rıdvân' (rızâ) buyurmuştur.

Seyr-i sülûk'ta, İseviyyet mertebesinden Muhammediyyet mertebesine geçebilmek için biata ihtiyaç vardır ve bu biat, o mertebeye geçmeye ruhsattır¹·²·³·⁴·⁵·⁶. Bu biatın zâhir ve bâtın olmak üzere iki yönlü olması, kemâlinin gereğidir¹. Biat, Hakikat-i İlâhiyye'yi, Hakikat-i Muhammediyye'yi ve Hakikat-i Abdiyye'yi irfaniyet ile birleştirip her mertebenin hakkını vererek yaşayabilmektir⁶.