Bir Ressam Hikâyesi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, öncelikle nefs mertebelerinin tanınması ve bu mertebelerdeki hayvânî sıfatların terbiye edilmesiyle başlar. Kitap, Kur'ân-ı Kerîm ve Mesnevî gibi eserlerde geçen hayvan hikâyelerinin zâhirî anlamlarının ötesinde, kişinin kendi iç dünyasındaki mertebeleri ve sıfatları anlattığını vurgular (Kaynak 1). Örneğin, nefs-i emmâre mertebesindeki kişi, öfkelendiğinde yılan, kurnazlık yaptığında tilki gibi hayvan sûretlerine bürünür. Bu durum, sâlikin kendi bâtınî hâllerini ve hayvânî duygularını fark etmesini sağlar (Kaynak 1).

Bu farkındalık, seyri sülûkun ilk şuurlanmasıdır. Sâlik, içindeki "hayvânat bahçesindeki" hayvanî ahlâkların farkına vararak, bu kötü hasletlerden uzaklaşmak için mücadele eder. Bu mücadelede zikir, tefekkür ve kelime-i tevhid gibi amelî uygulamalar, nefs-i emmârenin yırtıcı hayvan sûretlerini ortadan kaldırmada birer silâh görevi görür (Kaynak 6). Bu aşama, kişinin "beşerî hayvânlık mertebesinden gerçek hayvânlık mertebesine geçiş yapmaya aday olması" anlamına gelir ki, bu da insânlık yolunda değerli bir aşamadır (Kaynak 6).

İrfânî derslerin bir diğer boyutu, İnsân-ı Kâmil'in rehberliğidir. Kitap, tasvirci ressamı mürşitler, kâmil insânlar ve İnsân-ı Kâmil olarak tanımlar (Kaynak 4). İnsân-ı Kâmil, ihvânlarının bâtınlarına bakarak onların mertebelerine ve kabiliyetlerine göre onları "boyar", yani terbiye eder ve insân olmaları için dua ve nazar eder (Kaynak 4). Bu, sâlikin kendi isti'dâdını ve kabiliyetini ortaya çıkarması, ilâhî isimlerin tecellîlerini kendi üzerinde faaliyete geçirmesi için bir yol göstericidir (Kaynak 2). İnsân-ı Kâmil'in sohbetleri, Allah'ın sıfat mertebeleriyle (Hayat, İlim, İrâde, Kudret, Kelâm, Semi, Basar) nazar ettiği için çok değerlidir ve kalpleri Hakk nûruyla temizler (Kaynak 4).

Sâlikin günlük hayatındaki bu irfânî dersler, aynı zamanda kazâ ve kader anlayışını da şekillendirir. Kişi, irâde-i cüz'îsiyle İnsân-ı Kâmil'e biat ettiğinde, hayatında birçok şeyin değiştiğini ve hayvânî mertebelerden geçip gerçek insân olacağını görür (Kaynak 4). Gelişen olayları (resimleri) kazâ'nın kadere dönüşümü olarak algılayan sâlik, Kur'ân ve sünnete uygun amellerle önündeki yolu açar ve hikmetleri daha iyi sezer. Bu, kişinin "suyun rengi kabının rengidir" sözünde olduğu gibi, kendi nefs mertebesinden olaylara bakışını tecellî rengine dönüştürmesidir (Kaynak 5). Böylece sâlik, her mertebenin hakkını yerli yerince verebilen ve karşısındaki kişinin bulunduğu mertebeden veya üstünden hitap edebilen bir ârif hâline gelir. Nihayetinde, sâlik "nakkaş-tasvirci-ressam" olmalı, mertebeleri katettikten sonra da yeni ressamların resimlerini yansıtan bir ayna olmalıdır (Kaynak 3).