Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Hak'ın isimlerinin kendi iç bünyesinde nasıl işlediğini anlamasıyla başlar. Kaynak 1'e göre, her birimizde fıtrî olarak bulunan ilâhî isimler, hayatımızın her safhasında faaliyete geçer. Ancak biz bunun farkında olmadığımızdan, "ben yaptım" diyerek hadiseyi kendi nefsî gücümüze veririz. Bu durum, ilâhî esmânın atıl kalmasına ve nefsin esmâsının zahire çıkmasına neden olur. Dolayısıyla yapılan fiillerin neticesi de nefsî olur ve genellikle hüsranla sonuçlanır.

Sâlikin ilk yapması gereken, kendini tanımaya çalışmaktır. Bu sayede kendinde, kendine ait hiçbir şeyin olmadığını, kendinde ve kendinin zannettiği her şeyin Allah'ın isimlerinin birer tecellisinden başka bir şey olmadığını görecektir. Bu irfânî idrak, kişinin hayat anlayışını ve farkında olmadan oluşan nefsî benliğini dönüştürür. Kaynak 1'de belirtildiği gibi, Hak'tan uzaklaşan kişi, Hak'ın emaneti olan her şeyini (hayat, ilim, irade, kudret, kelâm, semi, basar gibi sübûtî sıfatlar ve diğer esmâ-i ilâhiyyeler) nefsine kaptırır ve bunları nefsî istikametinde kullanır. Bu durum, ilâhî isimlerin Hak yolunda faaliyet gösterememesine ve atıl kalmasına yol açar.

Her bir esmâ-i ilâhiyye kendi sahasında bir Rab (terbiye edici) olduğundan, bu Rubûbiyyet mertebesinin görevlilerini nefsinin emrine veren kişi, bu esmâları asli görevlerinden uzaklaştırmış olur. Bu durumda ilâhî isimler sıkıntıya girer ve görevlerini yapamazlar. Sâlikin görevi, aklını kullanarak bu esmâları nefsin musallatlığından kurtarmak ve Hak yolunda kullanılmasına yardımcı olmaktır. Kaynak 1, bu durumu "fesalli li rabbike venhar" (Kevser Sûresi, 108/2) ayetiyle açıklar: "Rabb'ın için namaz kıl" yani onun ibadet yolunu aç; "ve kurban kes" yani nefsine yeter de, onu kurban et ki diğer esmâlar da kurtulmuş olsun. Bu, zâhirde kurban kesmekle başlayan ve yavaş yavaş ilâhî esmâların asli görevlerini yapmaya başlamasıyla devam eden bir süreçtir.

Kaynak 4'te ise bu durum, "fesalli lirabbike" ifadesinin "onu yücelt, idrak et" manasına geldiği belirtilir. Sâlik, ilâhî esmâyı idrak ederek ve Hak yolunda kullanarak onu güçlendirir. Nefsî manada kullanılan esmâ, şerir bir kahhar iken, irfân ehlinin kullandığı esmâ rahman dolu bir kahhar olur. Sâlik, bu idrakle halife makamına yükselir, çünkü kendisinde Allah'ın zâtı, sıfatları, isimleri ve ef'ali mevcuttur. Esmâ-i ilâhiyyeyi ne kadar güzel faaliyete geçirirse, onlara o kadar yardımcı olur ve onları güçlendirir. Aksine, nefsî manada kullanırsa, onlara haksızlık etmiş ve istismar etmiş olur.

Sonuç olarak, sâlikin günlük irfânî dersleri, kendini bilmekle başlayıp, ilâhî isimlerin kendi varlığındaki tecellilerini idrak etmek, nefsî benliği kurban ederek bu isimleri Hak yolunda kullanmak ve böylece ilâhî sıfatların tam manasıyla faaliyete geçmesini sağlamaktır. Bu, aynı zamanda "dur Rabbın namazda" sırrını yaşamak ve Hakikat-i Muhammediyye'ye ulaşmaktır (Kaynak 6). Bu yolculukta, "nefsini bilen Rabb'ini bilir" hadisi, sâlikin kendinde ilâhî olanı keşfetmesinin anahtarıdır (Kaynak 3).