Emânet Âyeti nasıl gerçekleşir?

Emânet Âyeti, "innâ aradne'l-emânete ale's-semâvâti ve'l-ardı ve'l-cibâli fe-ebeyne en yahmilnehâ ve eşfakne minhâ ve hamelehe'l-insân" (Biz emâneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik; onlar onu yüklenmekten çekindiler ve ondan korktular; ama insan onu yüklendi) şeklindedir. Bu âyet, insanın diğer mahlûkâttan farklı olarak ilâhî emâneti yüklenmesini ve bu yükümlülüğü kabul etmesini anlatır.

Emânetin gerçekleşmesi, öncelikle insanın kendisine verilen hayat, ilim, irâde, kudret gibi sıfatların aslında Hakk'a ait emânetler olduğunu idrak etmesiyle başlar². Bu sıfatlar, insana geçici olarak ve yetecek kadar verilmiştir². İnsan, bu emânetleri Hakk'a kulluk etmek için kullandığında, emânete riâyet etmiş olur⁴. Aksi takdirde, nefse kulluk etmek ve Hakk'a isyan etmek, emânete ihânet anlamına gelir².

Tasavvufî açıdan emânetin gerçekleşmesi, insanın "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti"ni taşımasıyla, yani Hakk'ın bütün isimlerini kendinde toplamasıyla mümkündür. Bu, aynı zamanda "zat isimleri ve sıfatları ile, yüce Hak'tan başkası değildir" ifadesiyle de açıklanır¹. İnsan-ı kâmil, bu en büyük emâneti yüklenir¹.

Emânetin teslimi, benlik davasının ortadan kalkması ve emânetin sahibine devredilmesiyle gerçekleşir³. Bu hâl, kulun Rabb'ının rızâsına erişmesine ve "Râdiyallahü anhüm ve râdu anh" (Allah onlardan râzı ve onlar da Allah'dan râzı) âyetinin gerçekliğini yaşamasına yol açar³. Emânetin yüklenilmesi, insanın "zâlim ve câhil" olarak nitelendirilmesine rağmen, bu durumun zâhirî bir putperestlik zâlimliği değil, zâtî bir tecellî olduğu belirtilir⁵. Bu, insanın irâde ve ihtiyâr sahibi olmaktan korkmasına rağmen, esmâ ve sıfât câmiiyetini kabul etmesiyle ilgilidir⁶.