En'âm 79 ayetinin irfânî yorumu nedir?

En'âm Sûresi'nin 79. âyetinin irfânî tefsiri, âyetin zahirî anlamının ötesinde, bâtınî ve zâtî hakikatlere işaret eder. Bu yorumda, âyetin "kâlû" (dediler ki) ifadesinden sonra gelen kısmı, kâmil insanın, yani irfan ehlinin dilinden nakledilen bir beyan olarak kabul edilir¹. İrfan ehli, bu kısımda geçen "innâ lillâhi" (muhakkak ki biz Allah içiniz) ifadesiyle, kendi varlıklarının tamamen Hakk'a ait olduğunu ve O'nun birliğine tam bir teslimiyetle bağlı olduklarını dile getirirler. Bu, onların Hak ile olan özel ilişkilerini ve O'nunla bir oluşlarını idrak etmelerinin bir göstergesidir¹. İrfânî tefsir, kalpteki tecelliler üzerinden hikmeti kavramanın yolunu açar ve insanın nefs terbiyesi, kalp arınması ve hakikate yönelmesini esas alır². Bu bağlamda, En'âm 79. âyetindeki "innâ" (biz) ifadesi, bu hâle ulaşmış irfan ehli ve kâmil insanların kendilerini ifade eden kimlikleridir; onlar hep birlikte "bir olan bizler" olarak Hak ile olan birliklerini tecrübe ederler¹. Bu, tasavvuftaki tevhid anlayışının ve fenâfillah makamının bir yansımasıdır; sâlikin "Allah de, gerisini bırak" (Kulillâhi Sümme Zerhüm) ilkesiyle Hakk'a yönelmesi ve O'nda fani olmasıyla ilişkilendirilebilir. İrfânî yorum, hem dış dünyadaki hem de iç âlemdeki âyetlerin kalpte yankılanmasını ve Allah'ın kelâmının kalpte dirilmesini anlatır².