Enbiyâ 87 ayetinin irfânî yorumu nedir?

Enbiyâ Sûresi'nin 87. ayeti, Hz. Yûnus (a.s.)'ın balığın karnında iken yaptığı "Senden başka ilah yoktur, sen yücesin, şüphesiz ben zalimlerden oldum" duasıdır¹. Tasavvufta bu ayet, "Hikmet-i Nefesiyye" ile ilişkilendirilir; yani nefes ve diriliş hikmetini taşır¹. İrfânî yorumda, bu ayet kâmil insanın lisanından nakledilen zâtî hakikatleri bünyesinde bulundurur². "İnnâ lillâhi" ifadesindeki "innâ" gibi, "muhakkak ki biz" anlamındaki bu ayet de irfân ehli ve kâmil insanların kendilerini ifade eden kimlikleridir; onlar hep birlikte "bir olan bizler"dir².

İrfânî tefsir, Ra'd Sûresi örneğinde olduğu gibi, Kur'an ayetlerinin içsel mertebesine yönelir ve insanın nefs terbiyesi, kalp arınması ve hakikate yönelmesini esas alır³. Enbiyâ 87 de bu bağlamda, kalbe yönelen ilahî bir ikaz, gaflet perdesini yırtan bir tecelli olarak görülebilir³. Kalp saflaştığında her ayet hem dış dünyada hem iç âlemde yankılanır ve Allah'ın kelâmının kalpte dirilmesini anlatır³. Bu ayet, kişinin kendi nefsinden aziz bir peygamber geldiği (Tevbe 9/128) ayetinin yaşantıya dönük hali olarak da yorumlanabilir; yani kişinin kendi iç dünyasında hakikati idrak etmesi ve nefsini arındırmasıdır⁴. Peygamberlerin ilimlerini vahy-i hâss-ı ilâhî tarîkıyla alması ve aklın hakikati idrak etmekten aciz olduğunu bilmeleri gibi, bu ayet de aklî nazarın ötesinde bir idrak ve teslimiyeti ifade eder⁵.