Enel-Hakk hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?
Enel-Hakk hâli, sâlikin kendi vücudundan tamamen fânî olup Hakk ile kâim olduğu fenâ fillâh mertebesinde, Cenâb-ı Hakk'ın zâtî tecellisiyle ortaya çıkan bir idrâk ve ifadedir. Bu hâl, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını müşâhede etmesiyle başlar ve bu idrâk, "Hakk geldi, bâtıl gitti"¹ âyetinin kişideki yaşamına dönüşmesiyle yerleşir. Hallâc-ı Mansûr'un sekr hâlinde söylediği bu söz, hadîs-i kudsîdeki "gören gözü, işiten kulağı olurum" düstûrunun bir tezahürü olarak, sâlikin dilinden Hakk'ın konuşması şeklinde zuhur eder². Bu, bir dava değil, Hakk'ın varlıktaki mutlak zuhurunun bir beyanıdır; zira "ene bâtıl" demek asıl davadır³.
Detaylı cevap
Enel-Hakk hâli, tasavvufta sâlikin mânevî yolculuğunda ulaştığı yüksek bir mertebedir. Bu hâl, kişinin kendi benliğinden sıyrılarak Hakk'ın varlığında erimesi, yani fenâ fillâh mertebesine ulaşmasıyla başlar. Bu mertebede, sâlikin kendi vücudunda Hakk esmâsının zuhuru gerçekleşir ve bu zuhur, zât-ı mutlağın o bedende tecellisidir⁴. Kişi bu hâli gerçekten yaşadığında, "Enel-Hakk" dediğinde doğruyu söylemiş olur; zira o anda konuşan kendisi değil, Hakk'tır²·⁵. Bu durum, hadîs-i kudsîde geçen "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum" ifadesinin bir yansımasıdır.
Enel-Hakk hâlinin yerleşmesi ise, bu idrâkin sâlikin hayatına tam anlamıyla sirayet etmesiyle olur. Bu, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını idrâk etmesi ve bu hakikatin yaşamına geçmesidir¹·⁶. İrfan ehli, "Enel-Hakk" demenin bir dava olmadığını, aksine normal bir hadise olduğunu belirtir; asıl dava "ene bâtıl" demektir, çünkü bu âlemde bâtıl diye bir şey söz konusu değildir³·⁷·⁸. Bütün varlıkların, hatta saçların bile "Enel-Hakk" dediği, çünkü gerçeğin bu olduğu ifade edilir⁹. Bu hâl, Cenâb-ı Hakk'ın zâtî tecellisiyle ortaya çıkar ve sıfatların sâlikte tahakkuk etmeye başlamasının bir neticesidir¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1İnci Tezgâhı (2) · s.125““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 2Yûsuf Sûresi · s.82“Şimdi beşerlik durumunun 2 hâli vardır. Her ne kadar bütün bir beşer olarak kabul ettiğimiz insânlarda Hakkın sıfatları mutlak zuhurda ise de bu her zaman faali”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.73“Enel Hakk demek irfan ehli öyle diyor izah ederken, “ Enel hakk ” bir dava değildir zaten normal bir hadisedir. “ Ene batıl ” demek davadır.”Oku
- 4Yûsuf Sûresi · s.83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 5Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.139“Şimdi beşerlik durumunun 2 hâli vardır. Her ne kadar bütün bir beşer olarak kabul ettiğimiz insânlarda Hakkın sıfatları mutlak zuhurda ise de bu her zaman faali”Oku
- 6Kıyâmet Sûresi · s.173““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 7A'yân-ı Sâbite · s.311“Ehlullah’tan birisi öyle diyor, Enel Hakk bir dava değildir, hani bir davadır ya Allah’lık davasında bulunuyor, diye Enel Hakk dava değildir diyor, ene batılım ”Oku
- 8TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye · s.104“Allah ağaçta zuhur eder, her yerde zuhur eder zaten bütün alemde “enel Hakk “ diyor ama görecek göz, duyacak kulak lazımdır. Böyle olunca “enel Hakk” diye bir i”Oku
- 9Gülşen-i Râz ve Şerhi (2) · s.284“Bütün saçlar ‘enel hakk’ der çünkü saçların gerçeği ‘enel hakk’, bütün esmaül hüsnanın dayandığı yer ‘enel hakk’. Ortadan dağıtıp bir açsa o kıvrımları da bir d”Oku
- 10İnsân-ı Kâmil (Cilt 2) · s.158“Yani, sıfatlar kendisinde tahakkuk etmeye başlar. "Enel hakk" diyor ya, "Ben Hakk'ım" diyor. Anlayanlar yanlış anladı da, kendisi doğru söyledi. İşte ama o, ken”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.