Enel-Hakk hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?
Enel-Hakk hâline ulaşmak için sâlikin nefs mertebelerini aşarak fenâ fillâh mertebesine ulaşması gerekmektedir. Bu hâl, kişinin kendi vücudundan tamamen fânî olup Hakk ile kâim olduğunu beyân eden bir ifadedir. Özellikle İseviyet mertebesi olarak da anılan fenâ fillâh hâli, Ruh-ul Kuds tecellisiyle beşeriyetin ölmesi ve Hakk ile bâki olunmasıyla mümkündür¹. Bu mertebeye ulaşmadan Hakk'a ulaşmak mümkün değildir ve Enel-Hakk sözü, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk esmâsının zuhuruyla, yani bireysel "vitriyyet-i" yönüyle Hakk olduğunu ifade eder².
Detaylı cevap
Enel-Hakk, Hallâc-ı Mansûr'un tasavvufî sekr hâlinde söylediği meşhur sözdür ve tasavvufta sâlikin fenâ fillâh hâlinde kendi vücudundan tamamen fânî olup Hak'la kâim olduğunu beyân eder. Bu hâle ulaşmak için nefs mertebelerinin aşılması zorunludur. Tasavvufî hâlin tahakkuku, sâlikin nefs mertebelerini sıra ile aşmasına bağlıdır. Özellikle Nefs-i Emmâre gibi en alt mertebelerin zulmeti aşılmadan üstteki hâller yaşanmaz. Nefs-i Emmâre, kötülüğü emredici nefs olup, şehvet, gazab, kibir, hırs gibi özelliklerle karakterizedir ve sâlikin henüz uyanmadığı bir başlangıç noktasıdır.
Fenâ fillâh mertebesi, bir adımıyla nefsten geçip ikinci adımıyla Allah'a ulaşma olarak tanımlanır; bu, Hakk'ta fani olmak anlamına gelir³·⁴. Bu hâl, İseviyet mertebesi olarak da ifade edilir ve Ruh-ul Kuds tecellisiyle beşeriyetin ölmesi ve Hakk ile bâki olunmasıyla gerçekleşir¹. Kişi, bu mertebeye ulaştığında, Hakk'ın sıfatları kendisinde tecelli etmeye başlar ve "Enel Hakk" der⁵. Bu söz, kişinin kendi vücut mülkünde, kendindeki "Hakk" yönüyle "Enel Hakk" olduğunu, yani zât-ı mutlağın o bedende Hakk esmâsının zuhuru olduğunu gösterir²·⁶. Bu durumda, "bizden bizim lisânımızdan O 'Enel Hakk' diyor"⁷·⁸. Eğer bu söz nefisten söylenirse, kişi Firavun'un ta kendisi olur⁷·⁸. Bu hâl, "hakk-el yakıyn" ve "zât mertebesi" imânı ile, yani "ikan yakıyn" hâli ile yaşanır⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Kelime-i Îseviyye · s.101“İşte fenafillah olmasa yani İseviyet mertebesi Ruh-ul Kuds tecellisi olmasa, öldürmese yani o Ruh-ul kuds ile cismin beşeriyetini İseviyetten gelen beşeriyetini”Oku
- 2Yûsuf Sûresi · s.83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000) · s.71“Bir adımıyla nefsinden geç, ikinci adımıyla da Allah’a ulaş diyor, iki rekat namazın oluşumu budur zaten birisi fena fillah biri bakabillah. Yani biri Hakk’ta f”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 4 (2000) · s.71“Bir adımıyla nefsinden geç, ikinci adımıyla da Allah’a ulaş diyor, iki rekat namazın oluşumu budur zaten birisi fena fillah biri bakabillah. Yani biri Hakk’ta f”Oku
- 5İnsân-ı Kâmil (Cilt 2) · s.158“Ama, İseviyet mertebesi itibariyle sıfatların kendisinde tecelli etmesini ister. Halbuki o, İseviyet'te ancak meydana geliyor. İşte buradaki veli, buraya ulaşan”Oku
- 6Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.140“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 7Yûsuf Sûresi · s.82“Her ne kadar bütün bir beşer olarak kabul ettiğimiz insânlarda Hakkın sıfatları mutlak zuhurda ise de bu her zaman faaliyete çıkmış değil. Ulûhiyyet mertebesind”Oku
- 8Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.139“Her ne kadar bütün bir beşer olarak kabul ettiğimiz insânlarda Hakkın sıfatları mutlak zuhurda ise de bu her zaman faaliyete çıkmış değil. Ulûhiyyet mertebesind”Oku
- 9Vahiy ve Cebrâîl · s.14“Buraya ulaşmak, daha evvelce belirtilen mertebeler-den geçip yükselmekle olur. Bu yaşantı “hakk-el yakıyn” hali ile “zât mertebesi” imânı, diğer ifadeyle “ikan ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.