Er-Rahmân kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Er-Rahmân kavramı, tasavvufî sülûkun ve vücud mertebelerinin anlaşılmasında merkezi bir yere sahiptir. Kitapta belirtildiği üzere, Cenab-ı Hakk "A'mâ"da iken, yani kendi varlığında, kendi kendinde iken, bilinmekliğini istediğinden bir tecellî ile "Ahadiyyet" mertebesine tenezzül eder. Buradan da "Vâhidiyyet"e tenezzül ederek "sıfat-ı subutiyye"yi ve diğer zâtî sıfatlarını meydana getirir. İşte bu sıfatların ortaya çıkmasıyla "Rahmâniyyet" mertebesi zuhur eder. Bu mertebede, henüz varlık sahnesine çıkmamış olan bütün varlıklar, kendi bilimsel ve birimsel varlıklarını bulurlar. Abdülkerim Ciyli'nin ifadesiyle bu mertebe, "isimlerin ve sıfatların gerçek yüzleri ile meydana gelişinden ibarettir."

Rahmâniyyet mertebesi, "Nefes-i Rahmânî" ile yakından ilişkilidir. "Nefes-i Rahmânî", Zat'ın kendi zatında, yine kendi zatına kendi zatıyla vaki olan bir tecellîdir ve Zat'ın aynısıdır. Ebul Hasan Gari Hz. buyurur ki: "Tenzih ederim şu yüce zat-ı alayı ki, nefesini latif kılıp ona Hak ismini verdi ve nefesini kesif kılıp ona da halk ismini verdi. Hak kendi nefesini Nefes-i Rahmânî ile vasf etti." Bu nefh edilmiş nefes, Ulûhiyyet'in zahiri olan tabiat üzerine vaki olur ve Esma-i İlâhiyye'nin zuhuruna vesile olur. Varlıklar, bu nefes yayıldığında varoluş gayelerini meydana çıkarmak için faaliyetlerine başlarlar ve kendilerine lazım olan istihkaklarını talep ederler.

"Rahmân" isminin harfleri itibarıyla incelenmesi de bu mertebenin derinliğini gösterir: "rı/ra" Rahmâniyyet'i, "ha" hayatı, "mim" "Hakikat-i Muhammediyye"yi ve "nun" "kudret nuru"nu ifade eder. Buna göre Rahmân, "Nefes-i Rahmânî"yi hayata çevirip, "Hakikat-i Muhammediyye"yi kudret nuru ile ortaya çıkarıp faaliyete geçirmesidir. Ebced hesabıyla "Rahmân" kelimesinin değeri 298 olup, rakamları toplamı 19'dur. Bu sayı, Kur'an-ı Kerim'in şifresi ve 18 bin alemi bünyesinde toplayan "İnsan-ı Kâmil" ile ilişkilendirilir.

Sâlik için Rahmâniyyet mertebesi, "Makam-ı Cem-ül Cem"e gelip, bütün Esma-i İlâhiyye'nin eser ve ahkâmının kendisinden zahir olduğu vakit, hakikatiyle Hak, suret ve zahiriyle de halk olması halidir. Hakk'ın bütün mertebelerinin ahkâmı onda toplanmış olmakla, o "suret-i İlâhiyye" üzere bulunmasıyla bütün halka Rahmân olur. Zira "İnsan-ı Kâmil", zahiri ve batını ile halka rahmettir. Bu durum, Hakk'ın celalinden cemalinin, cemalinden celalinin zuhur ettiği ve ikramını celalinden yaptığı bir tecellîdir. Rahmân'ın nefesiyle diri ve hay olanlar, Allah'ın "Hayat" esmasıyla karşılarında olanlara hayat-ı ebediyyeyi nefh ederler ve yaşatırlar.