Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) "Esmâü'l-Hüsnâ" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, Esmâü'l-Hüsnâ'yı sadece bir isim listesi olarak değil, Hak'ın âlemde ve insanda tecellî eden varlığının birer tezahürü olarak ele alır. Her varlık, kendi fıtrî yapısı içinde bir veya birkaç ismin zuhuruyla mevcudiyetini sürdürürken, insan, bütün Esmâ-i İlâhiyyeyi en kemâlli şekilde kendinde toplayan bir varlıktır. Bu durum, Cenâb-ı Hakk'ın Efendimiz'e (s.a.v.) "cevâmiül kelim" lâfzını takmasıyla ifade edilir; yani bütün kelimeleri ve dolayısıyla bütün Esmâ-i İlâhiyyeyi kendinde toplayan, toplu mânâsındadır.

Sâlik için Esmâü'l-Hüsnâ, dört kademede bir sülûk yolculuğu sunar. Birinci kademe zikrî esmâdır; isimlerin virdlerde okunması ve kalbe yerleşmesidir. İkinci kademe ahlâkî esmâdır; "Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanın" hadîsi gereğince, sâlikin her ismin tecellîsiyle ahlâkî kemâlâta ulaşmasıdır. Üçüncü kademe mârifet kademesidir; sâlikin her ismi sadece tilâvet etmekle kalmayıp, o ismin kâinattaki ve kendi içindeki tecellîlerini müşâhede etmesidir. Bu mertebede Esmâ, Hak ile kul arasında bir köprü vazifesi görür. Dördüncü kademe ise zâtî esmâdır; sâlikin Esmâ'dan Zât'a urûc etmesi, her ismin tek bir Hak'ka ait olduğunu idrâk etmesidir. Bu mertebede, Esmâlar kesretten vahdete bakan birer vecheye dönüşür.

Kitapta, kişinin farkında olmadan fıtrî olarak Esmâ-i İlâhiyyenin faaliyeti altında olduğu belirtilir. Duygular ve küçük akılla yapılan her şey bir ismin zuhuru olarak ortaya çıkar. Ancak irfâniyet sahasında ilerlemek isteyen bir kimse, kendi yapısını meydana getiren bu Esmâ-i İlâhiyyenin üzerindeki etkisini bilmeli ve bütün hareketlerinin bir Esmâ tarafından zuhura geldiğini idrâk etmelidir. Bu idrâk, Esmâ-i İlâhiyyeyi bir bakıma kontrol altına almayı sağlar; aksi takdirde Esmâ-i İlâhiyye insanı kontrol eder. Örneğin, kişinin acıkması acz isminin, doyması gani isminin, sıkıntıya düşmesi kabz isminin, sıkıntısının giderilmesi ise bast isminin zuhurudur. Bu bilinçli idrâk, Esmâ'nın sâlike verilen "silâhlı askerler" gibi olduğunu gösterir; Kahhar esmâsında her türlü silâh, Rahmân esmâsında her türlü rahmet, Hâdi esmâsında her türlü hidâyet mevcuttur. Bu sayede sâlik, Esmâ'nın hakikat sahası içinde hareket ettiğini anlar ve bu isimlerin tecellîleriyle kendi bünyesinde bir dönüşüm yaşar.