İçeriğe atla

Fenâ fillâh kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Kavram MekanizmasıOrta düzey0 görüntülenme4 kaynak
Kısa cevap

Fenâ fillâh, sâlikin kendi vücud iddiâsından soyunup Hak'la kâim olduğu, tasavvuf sülûkunun zirve makâmıdır. Bu makâmın bozulması veya gizlenmesi, sâlikin niyetinin Hak'tan halka kaymasıyla, yani riyâ ile gerçekleşir. Riyâ, amelin ihlâstan sapması, niyetin Hak yerine halka yönelmesidir ve ibâdetin hakîkatini bozan en temel hastalıklardan biridir. Fenâ fillâh hâlinde kul, kendisinden sâdır olan fiillerden dolayı mazurdur ve rahmetin tecellî yeridir¹. Ancak riyâ, bu ihlâs hâlini zedeleyerek fenâ fillâh makâmının kemâlini engeller ve sâlikin Hak'taki yok oluşunu perdelere.

Detaylı cevap

Fenâ fillâh, sâlikin kendi zâtının da müstakil bir varlık olmadığını, varlığın Hak'tan ibâret olduğunu hak'el-yakîn ile bildiği, fenânın en üst kademesidir. Bu makâmda kul, "Allah'ta yok olma" hâli içinde kendisinden kaynaklanan fiillerden dolayı mazurdur ve rahmetin tecellî yeridir². Fenâ fillâh'ın kemâli, sâlikin varlıktan yokluk tarafına gelmesiyle gerçekleşir ve bu yokluk, onu bekâ billâh mertebesine çeker³.

Ancak bu yüce makâm, niyetin bozulmasıyla, yani riyâ ile gizlenebilir veya bozulabilir. Riyâ, tasavvuf ahlâkında kalbin hastalıklarından biri olup, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hak yerine halka yönelmesidir. Riyânın dört katmanı vardır: (1) Riyâ-yı sırf, sadece görsünler diye amel etmektir. (2) Riyâ-yı muhtelit, niyetin hem Hak için hem de halk için karışık olmasıdır. (3) Riyâ-yı hafî, sâlikin kendisinin bile fark etmediği, örneğin insanlar arasında namazını uzatma gibi durumlardır. (4) Riyâ-yı esfel, sâlikin "Allah için" yaptığını düşünürken aslında nefsini tatmin etmesidir. Bu riyâ hâlleri, sâlikin Hak'ta fânî olma hâlini, yani fenâ fillâh makâmını perdelere ve kemâlini engeller. Fenâ fillâh makâmının teşbih âlemi ve zikri "Ya Ahad" iken⁴, riyâ, bu tevhid ve ihlâs hâlini bozarak sâlikin Hak'la olan bağını zayıflatır.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.373“Ya'ni, “fenâ-fillâh” hâli içinde abd kendisinden sâdır olan ef'âlden dolayı ma'zürdur ve rahmetin mazharıdır. &10024; 398. "Şahın her mağlup ettiği merhum olmaz”Oku
  2. 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.374“Yani, “fenâ-fillâh” (Allah'ta yok olma) hâli içinde kul, kendisinden kaynaklanan fiillerden dolayı mazurdur ve rahmetin tecelli yeridir. &10024; 398. “Şahın her”Oku
  3. 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.547“Ya'ni “Eğer evliyâullah safında kâim olur ve onların amelleri gibi amel edersen, varlıktan, yokluk tarafına gelirsin ki, “fenâ-fillah” mertebesidir. Bu yokluk, ”Oku
  4. 4Kelime-i Tevhîd · s.355““fena fillah” Allahta fani olmaktır. Makamı: "Teşbih" (benzetme)dir. "Fenâ fillah" (Allah'ta yok olma) Allah'ta fani olmaktır. Zikri: "Ya Ahad"dır. Alemi: "Âlem”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.