Fenâ'nın İdrîsiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Fenâ, tasavvufî sülûkun önemli bir durağı olup, sâlikin nefsinin sıfat ve vasıflarının Hakk'ın sıfat-ı zâtiyyesi karşısında perdesizleşmesi ve kendi vücud iddiâsından soyunması anlamına gelir. İdrîsiyye Fassı, fenânın en üst kademesi olan fenâ fillâh makâmının menşeidir. Fenâ fillâh, sâlikin kendi zâtının müstakil bir varlık olmadığını, varlığın Hak'tan ibâret olduğunu hak'el-yakîn ile bildiği makâmdır.

İbn Arabî, İdrîsiyye Fassı'nda fenâyı tathîr → mevt-i irâdî → ruhâniyet → ayn-ı mutlak silsilesiyle açıklar. Bu silsilede tathîr, nefsin pasından arınmayı; mevt-i irâdî, "ölmeden önce ölünüz" hadîs-i şerîfinin yaşanmasını ifade eder. Ruhâniyet kazanması ise Hz. İdris'in Meryem Suresi 56-57. ayetlerde bildirilen "mekân-ı aliyy"e yükseltilmesiyle remzedilir. Bu yükseliş, fenâ hâlinde sâlikin ulaştığı manevî mertebeyi ve Hak ile kâim olma durumunu sembolize eder. İdrîsiyye Fassı, bu yönüyle fenânın tasavvufî sülûktaki derinliğini ve Hak'la vuslatın bir veçhesini ortaya koyar.