İçeriğe atla

Fussilet kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Kitap Soruları6 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

Fussilet kavramı, tasavvufî idrakte Hakikat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye mertebesinde işlenir ve bu mertebenin hakikatlerini tafsil eder. Fussilet Sûresi, âyetlerinin genişçe açıklandığı bir kitap olarak, Zât-ı Mutlak'taki Ümmül Kitap'tan sıfat mertebesindeki Levh-i Mahfuz'a, oradan Esmâ mertebesine ve nihayet ef'âl mertebesine kadar nüzul eden hakikatlerin tafsilatını sunar. Bu tafsilat, şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebeleriyle, aynı zamanda ef'âl, Esmâ, sıfat ve Zât mertebeleriyle de ilişkilendirilir. Sûrenin âyet, kelime ve harf sayılarının ebced değerleri, Hakikat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye ve Hakikat-i Muhammediyye gibi yüksek tasavvufî mertebelerle bağlantılı şifreler olarak değerlendirilir.

Detaylı cevap

Fussilet kavramı, tasavvufî sülûkta "Hakikat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye" mertebesinde ele alınır. Bu mertebe, Hakikat-i Muhammediyye'nin yedi mertebeden hakikatlerini bildiren bir anahtar olarak kabul edilir. Sûrenin ebced değeri olan 670 (6+7=13), "Hakikat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye"ye işaret ederken, aynı zamanda Allah isminin şifre sayısı olan 67 ile de bağlantı kurulur. Âyet sayısı olan 54 (5+4=9) ise Museviyyet mertebesinin hakikatlerini içinde barındırır. Kelime sayısı olan 700, yedi nefis mertebesinin tafsilatını ifade ederken, harf sayısı olan 3350 (3+3+5=11) Hazret-i Muhammed'e işaret eder. Bu sayılar, sûrenin içerdiği derin tasavvufî anlamları ve mertebeler arası bağlantıları ortaya koyar.

Fussilet Sûresi'nin 3. âyeti ("Kitâbun fussılet âyâtuhû kur'ânen arabiyyen likavmin yaglemûn") bu kavramın mertebî açılımını net bir şekilde ifade eder. Bu âyet, kitabın Zât-ı Mutlak'taki Ümmül Kitap'tan başlayarak, sıfat mertebesinde Levh-i Mahfuz olarak nazil olmaya başladığını, Esmâ mertebesinde âyetlerinin daha da açıklandığını ve ef'âl mertebesinde Arapça olarak tafsil edilerek indirildiğini belirtir. Bu tafsilat, hakikatleri idrak eden bir kavim için yapılmıştır.

Tasavvufî idrakte, Fussilet Sûresi'nin "Hâ-Mîm" ile başlayan sûreler zincirinin bir parçası olması da önemlidir. Bu "Hâ-Mîm" sûreleri, Kur'ân'ın özü ve "diba"sı (renkli dokuma, motiflerle süslü ipek kumaş) olarak kabul edilir ve Cennet bahçelerinden birer bahçe olarak nitelendirilir. Bu sûreler, Hakikat-i Muhammediyye'nin sırlarını ve hakikatlerini anlamak için beş mertebenin doğuş hakikatlerini bilmeyi gerektirir. Bu doğuşlar, Âdemiyyetten başlayarak manen diri olmayı ve Hakk'ın varlığından bâtınen doğuşu ifade eder.

Sûredeki "tenzil" kavramı da mertebî bir anlam taşır. "Tenzilün minerrahmânirrahîm" âyeti, ilahî hakikatlerin Ahadiyyet Zâtı'ndan Ulûhiyet kudretiyle genel ve Rahîmiyyet kanalıyla özel varlıklara indirilmesini ifade eder. Bu iniş, bir üst mekândan alt mekâna değil, hakikatlerin beşer aklı tarafından anlaşılacak şekilde hafifletilerek dönüştürülmesidir. Bu süreç, Ulûhiyet mertebesinden Risâlet mertebesine, oradan da Abdiyyet mertebesine aktarımı içerir.

Sonuç olarak, Fussilet kavramı, tasavvufta ilahî hakikatlerin Zât mertebesinden ef'âl mertebesine kadar olan nüzul ve tafsilatını, Hakikat-i Muhammediyye'nin çeşitli veçhelerini ve sâlikin bu hakikatleri idrak etme yolculuğunu ifade eden çok katmanlı bir mertebede işlenir.

Kaynaklar

Bu cevabın dayandığı eser — kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Kaynak · s.3“Umresinde yazmaya devam etmek için notlarımı gene yanıma aldım, birkaç âyet-i kerîmeden başkasını gene yazmaya vakit bulamadım. Nihayet (2015) Umresine giderken”Oku
  2. 2Kaynak · s.1“GÖNÜLDEN ESİNTİLER: KÛR’ÂN-ı KERÎM’de YOLCULUK (96-41) FUSSİLET-SÛRESİ NECDET ARDIÇ İRFAN SOFRASI NECDET ARDIÇ TASAVVUF SERİSİ (96) İçindekiler :…………………………………Sa”Oku
  3. 3Kaynak · s.5“(54) (ellidört) âyettir. (5) Hazret mertebeleri, (4) ise, “şeriat, tarikat, hakikat, ma’rifet” diğer yönden “ef’âl, Esmâ, sıfat, zat” mertebeleri’dir. ”Oku
  4. 4Kaynak · s.21“edilmelidir. Anlatılmaya çalışılanlar zâten ruhsatlı sırlardır. Hadîs-i Küdsîde, “İnsânın sırrı, sırrımdır ve sırrımın sırrıdır,” buyruldu. Cenâb-ı Hakk insânın”Oku
  5. 5Kaynak · s.105“dır. Âlemi: “Âlemi şehadet,” madde müşahede âlemidir. Peygamberi: “İbrâhim (a.s.)” dır. Lâkabı: “Halilûllah ” dır. Kelimesi: “Lâ faile illellah ” Fâili mutlak a”Oku
  6. 6Kaynak · s.9“âdiye’den bir hale dönüşmüştür. Efendim falan kişi öldü denir, arkasından âdetler yapılır, kısa bir süre sonrada unutulup gidilir, Halbuki aslında ebedi hayat, ”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.