Fusûsu'l-Hikem kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Fusûsu'l-Hikem, Muhyiddîn İbn Arabî'nin en kıymetli eseri olup, tasavvuf metafiziğinin şahikası olarak kabul edilir. Eserin Hz. Peygamber tarafından rüyâ yoluyla İbn Arabî'ye yazdırıldığı ve vahy-i ilhâmînin bir tezahürü olduğu belirtilir. Bu ilhâmî ve sırrî nitelik, Fusûsu'l-Hikem'in tecellî mahalli olarak "sır" ile güçlü bir bağ kurmasını sağlar. Tasavvufta sır, "Hak ile abd arasındaki mahrem" olarak tanımlanır ve en derin tecellîlerin, vahdet ve hüvviyet gibi kavramların tecellî ettiği latîfedir. Fusûsu'l-Hikem'in her bir fassının bir peygamberin temsil ettiği bir hikmeti taşıması, bu hikmetlerin de Hak'ın gizli hazinesinden inen sırlı kelimelerle (hurûf-u mukatta'a örneğinde olduğu gibi) açıklanması, eserin sır mertebesindeki idrak ve tecellîlere hitap ettiğini gösterir.

Bununla birlikte, Fusûsu'l-Hikem'in içeriği, ruh ve kalp mertebeleriyle de ilişkilendirilebilir. Davud-ı Kayseri'nin Fusûsu'l-Hikem Şerhi'nin mukaddimesinde belirttiği gibi, ruhun hissi "hakikat güneşinden ve incelikler âleminden gıdalanır"¹. Bu durum, eserin içerdiği ilm-i ledün ve manevî makamların ruh mertebesinde tezahür edebileceğine işaret eder. Kalp ise, "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" hadîs-i kudsîsiyle tecellî-i ilâhînin ilk kapısı olarak gösterilir. Fusûsu'l-Hikem'in hikmetleri, kalpte huşû, sekîne ve muhabbet gibi hâllerin oluşmasına vesile olabilir. Ancak eserin temel niteliği ve kaynağı olan vahy-i ilhâmî ve içerdiği derin hakikatler, onu öncelikli olarak sır mertebesine konumlandırır.