Fütûhât-ı Mekkiyye kavramında dış-anlam ile iç-anlam farkı nedir?

Fütûhât-ı Mekkiyye'nin dış-anlamı, eserin telif sürecinin Mekke şehrinde başlamasıyla ilgilidir. İbn Arabî, bu büyük esere 1202 yılında Mekke'de başlamış ve 1238'de Şam'da tamamlamıştır. Bu yönüyle "Mekkî" kelimesi, eserin coğrafi başlangıç noktasını belirtir.

Ancak kavramın iç-anlamı, bu coğrafi başlangıcın ötesinde, İbn Arabî'nin Kâbe'yi tavaf ederken elde ettiği manevî fetihler ve ilahi açılımlara işaret eder. Bu manevî fetihler, eserin içeriğini oluşturan tasavvufî hikmetlerin ve hakikatlerin kaynağıdır. İbn Arabî, Fütûhât'ı kendi şahsi müşâhedelerine dayandırırken, bu müşâhedelerin mesnedini Kur'ân ve sünnet olarak belirtir.

Bu manevî açılımlar, sâlikin nefs mertebelerini aşmasıyla elde ettiği hâller ve makâmlarla da yakından ilişkilidir. Nefs-i emmâre gibi alt mertebelerin zulmeti aşılmadan üst mertebelerdeki hâllerin yaşanamayacağı gibi, Fütûhât'ın "fetih"leri de nefsin manevî yükselişiyle elde edilen idrak ve ma'rifetlerdir. Örneğin, "Nefsin Mertebeleri" bahsi Fütûhât-ı Mekkiyye'de genişçe işlenir¹. İbn Arabî, nefs-i emmâre'yi Allah'ın emrine aykırı emirler veren bir iç düşman olarak tanımlar². Bu iç düşmanın aşılması, manevî bir fetih ve açılım demektir. Dolayısıyla, Fütûhât-ı Mekkiyye, tasavvufî bilginin tüm dallarını kapsayan ansiklopedik bir eser olarak, bu manevî fetihlerin ve açılımların bir derlemesidir.