Gaflet kavramı neye işaret eder?

Gaflet, tasavvufta manevi uyanıklık yokluğu ve Hakk'tan habersizlik hali olarak açıklanır³. Bu hâl, sâlikin Hak'tan, kendi hakîkatinden ve ilâhî tecellîlerden uzaklaşmasıyla ortaya çıkar. Mesnevî-i Şerîf'te gafletin bedenden kaynaklandığı, bedenin yoğunluğunun bir gerekliliği olduğu ifade edilir¹. Riyâzât ve mücâhedât ile bedenin gereklilikleri etkisiz hale geldiğinde, ruhun gözü gaybî sırları müşahede etmeye başlar ve gaflet perdesi kalkar¹. Gaflet, aynı zamanda özden, yani varlığın hakikatinden uzaklaşmak ve kendi varlığında bağımsızlık görmek olarak da tanımlanır; bu durum buzun güneşten gafleti gibi donmuş ve yoğun bir hâldir². Gaflette olanlar, ölümün sırrını bilmedikleri için ölümden feryat ederler ve zulmün içindeki sırdan haberdar değildirler⁴. Gaflet, dört kademede tezahür eder: halk gafleti (dünya işlerine dalma), havâss gafleti (sülûktaki dalgın anlar, kalp gafleti), havâss-ı havâss gafleti (bir makamda takılı kalma) ve ehass-ı havâss gafleti (ulvî makamda Hak'tan başkasını fark etme). Gaflet içinde yaşamak, ateşe atılmaktan daha zor olarak kabul edilir⁵. Gaflet, kibirle de ilişkilendirilir; kibir, özden gaflettir². Gaflette olan kişi, insân-ı kâmilin teveccüh-i kalbisine nail olan sâlikteki cezbe ve şürunu göremez, çünkü o, Rabb'inden gaflettedir⁶.